PROGESTERON

Tarih 10 Haziran 2009

PROGESTERON i. (fr. pr o gesterone’dan) Biyokim. Yumurtalıktaki sarı cismin salgıla­dığı hormon; dölyatagı mukozasını değişikli­ğe uğratarak döllenmiş yumurtanın yuvalan­masını ve gelişmesini kolaylaştırır. (Eşanl. LüTEiN.) || Progesteron benzerleri, dölyata­gı mukozası üzerinde progesteronunkine benzer bir etki yapan, yani çoğalmakta olan dölyatagı mukozasını, fizyolojik salgı çıka­ran iç zar haline getiren maddeler. Bk.ANSİKL.

— ANSiKL. Progesteron benzerleri’nin bir­çok çeşidi vardır:
1. Progesteronun kendisi ve bir Cl, F, Br halojeni veya 17′li bir alkil zinciri katılarak metillemeyle elde edilen türevleri. Progesteron’un izomerleri de (retroprogesteron) progesterona benzer. Bu maddeler gebeliği sürdürmek için kullanılır; yan tesirleri yok­tur, had veya müzmin zehirlenme yapmaz;
2. sentetik progesteron benzerleri, nortestosteron türevleridir; sayılan son yıllarda çok artmıştır. Bu maddelerin progesteronun­kine benzer etkilerinden başka östrojen’inkine benzeyen etkileri de vardır; bu etki östrojen ilâvesiyle daha da artırılır. Bu birleş­me, o maddelere antigonadotrop ve yumurt­lamayı önleyici bir özellik, aynı zamanda dölyatagı iç zarının devamlılığını sağlayıcı kuvvetli bir etki kazandırır. Buna karşılık erkek hormonlarıyle olan yakınlıkları yüzün­den bunlar gebelikte kullanılmaz, çünkü dişi dölütlerde erkekleşme belirtileri mey­dana getirir.

Bu türevler Pincus’un deneylerinden sonra (bk. HAP) yumurtlamayı önlemek, ay halini düzenlemek, dölenme ihtimalini artırmak için kullanılmağa başlandı; ilâç aralıklı te­daviyle âdet döneminin 6. gününden 25. gü­nüne kadar verilir. İlâç alınmadığı zaman 2-4 gün sonra kanama olur; bu kanama, yumurtasız, sunî bir ay halidir. Tedavinin ke­silmesinden sonra döllenme ihtimali artar; daha önce bazı âdet dönemlerinde yumurt­lama olmazken bundan sonra yumurtlama meydana gelir. Gebeliği önleyici amaçla kullanılmasından ayrı olarak progestron benzerleri kadın hastalıkları alanında da devrime yol açtı. Bütün ay hali düzensizlik­lerinde lütein yetersizliğine bağlı kısırlıklar­da, yumurtlama rahatsızlıklarında kullanıl­mağa başlandı. Bu ilâçlar «aralıksız tedavi» şeklinde ay halini sürekli olarak ertelemek için aylar boyunca her gün kullanılabilir. Bu şekilde bir «yalancı gebelik» hali yaratı­lır; bu hal andrometriyozda ve dölyatağı hipoplazisinde tavsiye edilir. Bu maddeler hormon tedavisinde büyük ge­lişme sağlamakla beraber tamamen zarar­sız da değildir. Sık sık sindirim bozukluğu (gebeliği andıran bulantı ve kusmalar), ba­zen meme ağrıları meydana gelir; kiloda artış olabilir, küçük metrorajiler ortaya çıkabilir. Progesteron benzerlerinin bazı has­talarda toplardamar trombozlannı, şeker hastalığını ve yüksek tansiyonu kolaylaştır­dığı sanılmaktadır. (L)