RAVENDİ Ebül HÜSEYİN bin YAHYA

Tarih 24 Haziran 2009

RAVENDİ Ebül HÜSEYİN bin YAHYA, arap filozofu (öl. 910).

Hayatiyle ilgili ye­terli bilgi yoktur. Mutezile mezhebinin bellibaşlı düşünürlerinden biridir. Çağında, sünnî inançlarını benimseyen bilgin ve fi­lozoflara karşı giriştiği tartışmalar yüzün­den dinsizlikle suçlandı. Bugüne kalan eserlerinin incelenmesinden ilkçağ yunan felsefesini, atomcuları, eski iran kültürünü iyi bildiği, kendinden önce gelen filozof­ları okuduğu anlaşılıyor.

Ravendî, önce şiî inançlarını savundu, şiî kelâmı üstünde geniş ölçüde çalışmalar yaptı. Rafızî düşünürlerinden Ebu İsa el-Varrak’ın etkisiyle bütün tektanrıcı din­lere karşı çıktı. İslâm dünyasında, bütün düşüncelerin akıl ölçülerine uyma gereğini ileri süren, akim ilkeleri dışında genel ge­çerliği olan bir hakikat ölçüsü tanımayan filozofların başında gelir. Bu bakımdan, islâm akılcılığının kurucularından biridir. Ona göre, aklın dışında bir gerçek yok­tur. Doğru düşünmenin, gerçeği kavrama­nın tek kuralı akıl yoludur. Akılla bağ­daşmayan bütün inançlar, dinler ve düşünceler gerçek dışıdır, birer yanılmadır. İnsanda, insanüstü bir başarı, akıl dışı bir yetenek, tanrısal bir güç de yoktur.

Tek­tanrıcı, çoktanrıcı bütün dinlerin ileri sürdüğü düşünceler akıl ilkelerine uymadığı için doğru değildir. Mucize, derin dü­şe dalmadır» bir sapıtmadır. Bütün pey­gamberler de birer insandır. Onların in­sanüstü bir güçleri, başarıları yoktur. Pey­gamberlerin gösterdiği söylenen mucizeler birer uydurmadır. Peygamberlik büyücü­lük ve gözbağcılıkla aynıdır. Bütün bilgi­lerin kaynağı deney, ölçüsü akıldır, ölüm­den sonra dirilme, yoktan var edilme di­ye bir gerçek yoktur. İnsan yaşadığı süre­ce vardır.

Ravendi, kendinden sonra ge­len birçok düşünürü, islâm bilginini etki­ledi, özellikle tabiatçı ve maddeci islâm filozoflarına ışık tuttu. İmanı akıldan üs­tün gören, evrenin yoktan var edildiğini, ölümden sonra dirilmenin kesin ve gerçek olduğunu ileri süren düşünürler tarafın­dan ağır saldırılara uğradı, özellikle Kur’an’a karşı çıkışı, onun ileri sürdüğü dü­şüncelerin akılla bağdaşmadığı için ger­çek olmayışını savunuşu geniş yankılar yaptı.

Eserleri: Kitabü’l-Fazihatü’l-Mutezi-le (Mutezilenin Kötülükleri Kitabı); Kitabü’d-Dâmiğ (Yergi Kitabı); Kitabü’z-Zümürrüd (Zümrüd Kitabı). [-» Bibliyo.] (M)