RAZÎ (Ebubekir Zekeriya)

Tarih 24 Haziran 2009

RAZÎ (Ebubekir Zekeriya), hanlı bilgin ve filezof (Rey 841 – ? 926). önceleri mu­siki alanında çalıştı.

Bağdat’a gitti; orada zamanın ünlü bilginlerinden Ali bin Sehl bin Rabban’dan tıp öğremi gördü. Rey hastahanesi başhekimliğine, sonra Bağdat hastahanesi başhekimliğine getirildi. Doğu ülkelerinde geziye çıktı. Samanî hüküm­darı Mansur bin İshak tarafından saraya alındı. Hippokrates ve Galenos üstünde çalıştı. İran, hint ve yunan felsefesini, özellikle Pythagoras ve Thales’i öğrendi. Anaksagoras ve Empedokles üstünde araştırma­lar yaptı. Tabiiyim denen tabiatçı filo­zofların görüşlerini benimsedi. Tıp ve kim­ya alanında deneye ve gözleme önem verdi.

İslâm düşüncesinin ilk görgücü (ampirist) filozoflarından biri olan Razî’ye göre in­san bilgisinin kaynağı duyulardır. Gerçek olan madde âlemidir. Ruh ile Tanrı ev­renin dışındadır.
Varlık bütününde beş son­suz (ezelî) ilke vardır: 1. Tanrı; 2. boşluk (mutlak mekân); 3. süre (mutlak zaman); 4. ruh (ışık, aydınlık); 5. madde (karan­lık).
Razî felsefesinde iran inançlarının ışık ve karanlık anlayışı vardır. O, bu iki il­keyi biraz değiştirerek yunan düşüncesin­deki ruh ve madde niteliğinde birer ilke olarak benimser. Razî’ye göre insan aklı iyi ile kötüyü, Tanrı ile ilgili nitelikleri bilir. Akıl, evren işlerinin düzene konul­masında olduğu gibi bu konuda da yeter­lidir. Ondan başka bir ilke gerekmez.

Hal­kın uyarılması için, üstün yetenekli kimse­lerin varlığı pek gerekli değildir. Peygam­berlerin sözleri, düşünceleri birbiriyle çe­lişme halinde olduğundan akıl ilkeleriyle bağdaşmaz. Felsefe araştırmalarında tüme­varım (el-istikra) metodunu benimseyen Razî’nin bütün görüşleri tabiat olaylarına, ta­biat denen varlık bütününün tanınmasına, incelenmesine dayanır. Bütün yaratıkların başlangıcı salt ışıktır (nur). Madde (he­yula) ile ışık ve nefs onunla vardır. Ru­hanî denen basit tözler (cevherler) ondan çıkar, insanın ruhsal varlığı ondan doğar. Ruhun kaynağı «ruhanî heyula» denen bu ilk ve salt nur’dur (ışık).

Razî, felsefe dışında fizik (ışığın kırılması) ve kimya ile de (basit cisimler) ilgilendi; bu konularda çalışmalar, araştırmalar yap­tı. Felsefeyle deney bilimleri arasında kesin bir bağlantının bulunması gerektiğini sa­vundu, ölümünden sonra birçok islâm ve avrupa bilginini ve filozofunu etkiledi. Eserleri: Kitab fi’t-Tıbbi’r-Ruhânî (Manevî Hekimlik Kitabı); El-Havt (Kuşatan); El-ilm-ül-İlâhi (Tanrı Bilgisi). [M]