REBAP veya REBAB

Tarih 25 Haziran 2009

REBAP veya REBAB i. (fars. ve ar. rebâb). Esk. Gövdesi hindistancevizi kabuğundan yapılmış, uzun saplı saz: Mevlânâ, rebap dinlemeyi seviyor ve bid’at addetmiyor ya [...] mesele orada (N. Araz). || Rebab-zen, rebap çalan kimse.

— ANSiKL. Mus. Rebap adı ilk olarak Câhiz’in (öl. 869) Mecmuatür-Resail adlı ese­rinde geçer. Bir endülüs efsanesine göre re­bap, İberik yarımadasında yapıldı. Arap­lar rebabı İranlılardan aldıklarını söyler­ler. İran’da mızrap veya elle çalınan rebap, Araplara geçince yayla çalınmağa başlan­dı. Yedi türlü rebap vardır:
1. müstatil re­bap, dikdörtgene yakın «Y» biçiminde ağaç bir çerçevedir, üst ve alt yüzlerine in­ce bir deri gerilir. Ağaçtan ve silindir bi­çimli, boynu demirden ayağı vardır. Bir veya iki teli bulunur; 2. yuvarlak rebap, yuvarlak ağaç bir kasnaktır, üst yüzü, ba­zen de alt yüzü ince bir deriyle kaplıdır. Ayağı yoktur. Bir tellidir;
3. kayık biçi­mi rebap, kayık biçiminde oyulan bir ağaç parçasıdır ve yalnız Magrıp’ta kulla­nılır. Oyuk bölümün üstü ince bir deriyle kaplıdır. Genellikle iki tellidir;
4. armut biçimi rebap hakkında yeterli bilgi yoktur. Üç telliydi;
5. yarım küre rebap, gövdesi yarım küre biçimindedir. Ağaçtan, hindis-tancevizinden veya kantar kapağından ya­pılır. Açık bölümün üzerine ince bir deri gerilir. Demirden bir ayağı olduğu gibi, ayaksız da olabilir. Boynu silindir biçimin­de bir ağaçtandır. İki tellidir. Kemençe ve­ya şişak adları da verilir;
6. tambur re­babı, tambur biçimindedir. Beş tellidir, ay­rıca birkaç ahenk teli vardır. Bazılarının gövdesinin altında bir tavus resmi bulunur. Genellikle Hindistan’da kullanılır;
7. açık gövdeli rebap, Ortadoğu’da genellikle hal­kın kullandığı bir türdür. Türkmenistan’­da kullanılan kopuza benzer. İki teli var­dır, gövde yüzünün üstü açıktır.

♦ Rebabî sıf. Esk. Rebapla ilgili. \\ Lirik, // Rebap çalan veya yapan kimse. (M)