RECİTATİVO

Tarih 25 Haziran 2009

RECİTATİVO i. (ital. k.). inşad biçimin­de okunan şarkı (Melodisinde ve serbest ritminde, kelimelerin alışılmış vurgularına ve cümlelerin konuşma dilindeki söyleniş taızına elden geldiğince, uyulmağa çalışı­lır.)

— ANSiKL. Doğu yahudi topluluklarından miras kalan recitativo kilise şarkılarının temelidir, indilerden, Mektuplardan ve Kutsal Kitap’tan alınmış parçaların şarkılı olarak okunmasıdır.

Recto tono adı verilen ve ses oyunları yapmadan okumaya da­yanan tarzın yanı sıra iki çeşit kilise recitativo’su vardır:
1. hemen hemen recto tono biçiminde söylenen, ama metnin her ana bölümünde, sözlerin anlamını büyüten bir kadansın yer aldığı solo şarkı;
2. bi­çim bakımından çok serbest söylenen, ama metnin anlatmak istediklerini çeşitli ses oyunlarıyle izleyerek belirten şarkı. Recitativo, din dışı müziğe (camerata de Bardı) XVI. yy.da Floransa’da girdi ve gerek yeni stile representativo’nun (Cavalieri ve Peri), gerek operanın (Monteverdi) temel unsuru oldu.

ilkin sürekli basın ya­nı sıra bir kaç lavta veya klavsen akortla desteklenen, sonraları çalgıların da katılmasıyle, dolgunlaşan recitativo’nun melodi formülleri, daha zengin bir müzik anlayışıyle işlenmeğe ve daha ahenkli hale gel­meğe başlandı. Lully ile Rameau’ya gö­re, tragedya inşadı ile şarkı arasında yer alan recitativo İtalya’da, opera aryalarını veya koro bölümlerini özellikle anlatma yoluyle birbirine bağlamayı amaç edinen bir unsur oldu.

XVII. yy.da, oda ve kilise müziğinde olduğu gibi oratoryo ve opera­da da yeni birçok recitativo biçimi türedi: Mozart ile Rossini’nin kullandıkları, kalıp­laşmış ve müzik bakımından zayıf, konuş­ma diline yakın ve bir klavsenle destekle­nen recitativo secco ve orkestra ile söylenen recitativo accompagnato. önce Venedik operalarında görülen recitativo accompagnata, uzun bir dramatik monolog biçimindey­di ve 1730′a doğru büyük bir gelişme gös­terdi. Arya ile recitativo arası bir tarz olan arioso da bu tarza bağlanabilir; ama recitativo accompagnato’dan daha ölçülü, daha melodilidir ve irticale daha az yer verir.
Geleneksel bir recitativo’nun içinde, ya bir havayı hazırlamak için ya da doğru­dan doğruya bir hava olarak kullanılabilir. Wagner, Musorgskiy, Debussy ve A. Berg bir dramın bütün unsurlarını kaynaştırarak, recitativo ile arya ve arioso arasındaki sı­nırları kaldırdılar. Stravinski ya yalnız arya’yı (Mavra, Kral Oidipus) ya da aryalar arasına yerleştirdiği geleneksel recitativovu (The Rake’s Progress) kullanmıştır.

A. Schonberg ise, Gurre Lieder ve Pierrot Lunaire’de, bir çeşit müzikli konuşma tarzı olan bir recitativo’yu seçer (Sprechgesang), Beethoven, Berlioz ve Hindemith de, çal­gı müziği için bestelenmiş eserlerinde ba­zen recitativo’dan yararlanmışlardır. (L)