REGÜLATÖR

Tarih 26 Haziran 2009

REGÜLATÖR i. (fr. regulateur). Teknol. Akım, gerilim, frekans, hız, güç, basınç, debi v.b. gibi bir çalışma elemanını sabit tutabilen veya belli bir kanuna göre değiştirebilen cihaz. (Bk. ANSİKL. )

|| Ana re­gülatör, bir başka regülatörün ayar nokta­sını belirleyen regülatör. || Direk etkili regülatör, hareket enerjisi ayarlanmış fi­ziksel bir büyüklükle sağlanan regüla­tör. (Bütün öteki hallerde, özellikle bağ­lantı organının röle’leri olduğu zaman, regülatöre endirek etkili denir.) // Otoma­tik regülatör, ayar noktası bir ana regüla­törle otomatik olarak değiştirilen regüla­tör. // Sınır regülatörü, fiziksel bir büyük­lüğü belli sınırlar içinde tutmağa yarayan regülatör.

— Bayınd. Su alma prizlerindeki su sevi­yesini, yatak debisi ne kadar olursa ol­sun sabit tutmak için kanallar üzerinde kurulan yapı.
— Elektr. Bk. ANSiKL.

— Oto. Bir motorun dönme hızını sınır­lamağa yarayan cihaz. (Ya Watt göster­gesine benzer bir dengeleme sistemiyle ey­lemsizlik ilkesine dayanara, ya da karbüratör kelebeğinin açıklığına etki ederek, yani açıklığın değişim genliğini sınırlayarak çalışır.) || Dinamonun verdiği akımın ge­rilim ve şiddetini bataryanın ihtiyaçlarına göre ayarlayan düzenek.

— Radyotek. Feyding regülatörü, bir rad­yo alıcısında, alınan işaretin feyding etki­sinden ileri gelen şiddet değişimlerini azalt­mağa, yavaşlatmağa yarayan düzenek.
— Zır. âletleri. Pulluklarda sapan demirini kaldırmağa veya indirmeğe yarayan dü­zen. Bk. ANSİKL.

— ANSiKL. Teknol. Bir regülatör’de temel olarak bir bulucu eleman, bir yayım orga­nı ve bir servomotor vardır; bulucu ele­man, ayarlanmış büyüklüğün değişimlerini ölçer; yayım organı, ayarlayıcı büyüklüğün değişimlerini, ayarlanmış büyüklük ile bu büyüklüğün sabit tutulacak değeri arasın­daki farka bağlı olarak düzenler; servomo­tor, ayarlayıcı büyüklüğün yayım organı tarafından belirtilen değişimlerini yerine getirmek için gerekli gücü uygular.

Emni­yet elemanları regülatörden tamamıyle ay­rıdır ve genellikle regülatör bozulduğu za­man çalışmağa başlayarak makineyi dur­durur. Bir regülatör, kumanda devresinin tamamıyle kapanması veya tamamıyle açılmasıyle işler ya da bu devrenin yarım açılıp kapanmasıyle çalışır. Regülatör di­rek etkili (bu durumda bulucu organ aynı zamanda taşıyıcıdır) veya röleli olabilir (bu durumda bulucu eleman, taşıyıcı bir sıvı üzerine bir kılavuz aracılığıyle etki eder). Direk etkili regülatörlerin en eski modeli Watt regülatörüdür.

Tamamen mekanik çalışma sistemine dayanan bu regülatör, bir milin dönme hızını merkezkaç kuvvetten yararlanarak ayarlar. Pnömatik regülatör­de, körüklü bir düzenek, bir supabın açılıp kapanmasına, gaz basıncı belli bir değeri geçtiği zaman fazla gazı boşaltacak şekil­de kumanda eder.
Çok değişik elektrik regülatörleri içinde en tanınmışı, hassas cihazlara takılan geri­lim ayarlayıcılarıdır. Elektronik veya her­hangi bir türden olan bu düzenekler, belli bir bölgedeki beslenme gerilimi ne olursa olsun sabit bir gerilim sağlar.

— Elektr. Elektrik regülatörleri’nden ba­zılarının amacı, elektrik enerjisi etkenlerin­den birini sabit tutmak, bazılarının ise elek­trik akımından yararlanarak mekanik veya fizik olaylarını ayarlamaktır. Birinci ka­tegoriye gerilim ve akım regülatörleri, ikin­cisine ise hız, basınç, sıcaklık, elektrik ar­kı v.b. regülatörleri girer.
— Zır. âletleri. Regülatör, pullukların belir­li genişlik ve derinlikte çalışmasını sağlar. Regülatörler birinci ve ikinci olmak üzere ikiye ayrılır. Birincisi veya boyut regüla­törü genellikle vidalıdır ve pulluğun duru­munu toprağa göre ayar eder. İkincisi ve­ya çekme regülatörü ise delikli ve kama­lıdır; pulluğun durumunu çekme vasıtası­na göre ayar eder. (L)