Reichstag

Tarih 26 Haziran 2009

Reichstag, alman yasama meclisi (1867-1945). Kutsal İmparatorluğun Diyet meclisi olan ilk Reichstag 1663′ten itibaren, Regensburg’da temsilcilerden kurulu bir dai­mî kongre oldu ve imparatorlukla birlikte dağıldı (1806).

Kuzey Almanya Konfederasyonu anayasa­sıyle Reichstag Bundesrat’tan (Federal mec­lis) ayrı olarak temsilcileri halktan seçilen bir yasama organı olarak kuruldu. Reichs­tag milletvekilleri tek dereceli seçimle 100 000 kişiye bir milletvekili olmak üzere seçi­lirlerdi; ancak vergi mükelleflerinin oyu ile seçilen dolayısıyle de daha muhafazakâr olan Prusya Landtag’ına göre bu meclis hiç değilse görünüşte, daha demokratik sayılabi­lirdi.

Bütçe ve kanunlar Reichstag’dan ge­çerdi, fakat yürürlüğe girmesi için Bundesrat tarafından onaylanmaları şarttı. 16 Ni­san 1871 imparatorluk anayasası Reichstag’­ın bünyesinde herhangi bir değişiklik yap­madı. 1874′te Alsace-Lorraine’in katılmasıy-le milletvekillerinin sayısı 397′yi buldu; üç yıllık mazbata süresi beş yıla çıkarıldı (1885). Milletvekilleri parlamento ödeneği almazlardı. İsteklerini bildirmek ve soru sormak hakları vardı, fakat ancak impara­tora karşı sorumlu olan başbakana güven­sizlik oyu veremezler ve onu deviremezlerdi.

Buna karşılık başbakanın, Bundesrat’ın ka­rarını alarak Reichstag’ı feshetmek yetkisi vardı, Bismarck ve ondan sonra gelenler, istedikleri çoğunluğu sağlamak için bu usul­den yararlanmışlardı. Bismarck Kultur-kampf’ta milliyetçi literalerden faydalan­mış, sonra, devlet soyalizmi siyasetim uy­gulamak için merkez muhafazakârları ile birleşmişti. Wilhelm II ve başbakanları mu­hafazakârlarla milliyetçi liberallerin koalis­yonuna dayanarak hükümeti idare ettiler.

Weimar anayasasında da (1919 temmuz) Re­ichstag, seçimle işbaşına gelen ve al­man milletini temsil eden bir yasama meclisi olarak kaldı. Fakat milletin hâ­kimiyetini temsil etmesi dolayısıyle devletin en üstün gücü sayılıyordu. Buna karşılık Bundesrat’ın yerine geçen Reichsrat’ın an­cak erteleyici bir veto hakkı olduğundan, kanunları onaylamak sadece Reichstag’ın yetkisindeydi; ayrıca bütçeyi tespit eden, ant­laşmaları onaylayan, savaşa veya barışa ka­rar veren de oydu. Ertelenmesi ve dağıtıl­ması söz konusu olamıyacağı için hükümeti de doğrudan doğruya kontrolü altına almış­tı. III. Reich, Reichstag’ı temsilci meclis olarak muhafaza etti, fakat 15 mart 1933 seçimleri, Nasyonal-Sosyalist parti dışındaki bütün partilerin lağv edilmesinden sonra ya­pıldığı için nasyonal-sosyalist milletvekille­rinden başka kimsenin bulunmadığı Reichs­tag’ın, hükümetin açıklamalarını dinlemek, Hitler’in nutuklarını alkışlamaktan başka bir görevi kalmadı.

27 Şubat 1933′te naziler ta­rafından düzenlenen ama komünistlere mal edilen Reichstag sarayı yangını, komünist­lere karşı bir baskı siyaseti uygulamak için vesile oldu. Reichstag yangını davası (eylül -aralık 1933) hollandalı komünist Van der Lubbe’nin ölüme mahkûm edilmesi ve baş lıca suçluların (Torgler, Dimitrov) delil ye­tersizliğinden beraat etmeleriyle sonuçlan­dı. (L)