REMİZ veya REMZ

Tarih 27 Haziran 2009

REMİZ veya REMZ i. (ar. remz), Esk. İşaret, alâmet: Âşık da şu kızdır ki, vela­yet remzi görüp bize âşık oldu (N. Araz).

Bu ise Hatem-ül-Enbiya aleyhi ekmelüt-te-haya Hazretlerinin ömrü az kalmış oldu­ğuna rernz ve işaret idi (Cevdet Paşa).](Bir şeyi) işaretle, kapalı bir şekilde anlat­ma, ima: Her remzde gizliden bir işaret ve her gizlilik işaretinde sırdan bir haber var­dır (N.F, Kısakürek). || Belli bir şeyi ifade eden şekil, sembol: önümüzden birkaç yüz bin liralık servetin ve İttihat ve Terakki nüfuzunun bir remzi gibi gururla geçti (A.H. Tanpınar). || Remz-aşina (veya remz-şinas), imadan, kapalı söyleyişten an­layan, zeki, anlayışlı.

— Ed. Esk. kendi gerçek anlamı dışında bir anlamda kullanılan kavram. Bk. ANSiKL.
— Mus. Esk. Perdelerin veya aralıkların ye­rine onları işaret etmek üzere konulan sem­boller.

— ANSİKL. Ed. Türk, iran ve arap ede­biyatlarında bir kavramı gerçek anlamı dı­şında kullanma sanatı vardır. Sayısı üç yüzü aşan bu sanat türleri, kavrama kolay anlaşılmayacak anlamlar vermekle ortaya çıktı. Remizde birden fazla anlam bulu­nur. Şairin bunlardan hangisini kasdettiği pek anlaşılmaz. Bazı remizler iki anlamlı­dır. Şair, düşüncesini yoruma elverişli bir nitelikte, kavramın herkesçe bilinen birinci anlamı arkasında gizler.

Bu yüzden bazı şiirlerin anlaşılması güçleşir. Sonradan bun­lara remizlerin gerçek anlamlarını bulmak için yorumlar, açıklamalar yapılır. Remiz­lerin en çok kullanıldığı alan tasavvuftur. Mey (Tanrı), kadeh (gönül), meyhane (ma­bet, Tanrı’nın göründüğü yer), serap (aşk), sefer (ölüm), visal (sevgiliye kavuşma), serv (güzelin boyu), lal (güzelin dudağı), sevgili (Tanrı). Böylece, bine yakın remiz bulundu. Her şair belli remizleri değişik anlamda mı dışına çıkılır. Sevgiliyi anlatmaya ya kullandığı için, bazen remzin yaygın anlarayan bir remiz başka bir varlığı, atı, asla­nı, doğanı, tanımlamada da kullanılır.

Di­van edebiyatında Nef’i ve Gazi Giray, atlar için yazdıkları rahşiyelerde birçok remiz­leri alışılagelen anlamları dışında kullan­dılar. Türk edebiyatında kullanılan remiz­lerin çoğu Firdevsî, Enverî, Attar Sadi, Hayyam, Hafız gibi iran şairlerinden, Hz. Muhammed’i övmek için olanlar ise arap şairi Hassan’dan alındı. (M