RESULÎLER

Tarih 29 Haziran 2009

RESULÎLER, Yemen’de 1231 ile 1454 yıl­ları arasında hüküm süren hanedan.

Kay­naklara göre Resulîler, Yemen’e, Salâhaddin Eyyubî’nin kardeşi Turan Şah ile birlik­te geldiler (1174). — muhammed bin ha­run, Resulî hanedanının kurucusudur. Bir Türkmen olan Muhammed bin Harun, Ab­basîler devrinde aşiretiyle Bağdat’a gelerek halifenin hizmetine girdi. Abbasî halifeleri, Muhammed’i birkaç kere elçi olarak Şam ve Mısır’a gönderdiler; zamanla Muhammed’in gerçek adı unutularak Resul («elçi») diye anılmağa başlandı. Sonra, Bağdat’ta çıkan bir ayaklanma üzerine Resul, bütün aşire­tiyle Mısır’a göçtü. O dönemde Mısır’ı yönetimi altında bulunduran Salâhaddin Eyyubî bu türkmen reisine özel bir ilgi gösterdi.

Kardeşi Turan Şah ile birlikte Resul’ü ve üç oğlunu Yemen’e gönder­di. Resulîler, Yemen’de Eyyubîlerin hiz­metinde resmî görevlerin başına getirildi­ler (1174); —nureddin ömer (öl. 1250), Ali bin Resul’un oğlu. Eyyubî hanedanının son hükümdarı olan Salâhaddin Yusuf Ye­men’den ayrılınca, Yemen valisi oldu (1227). Salâhaddin Yusuf’un Mısır’a gider­ken ölmesi üzerine Nureddin Ömer ba­ğımsızlığını ilân etti ve Zebid’i kendisi­ne başkent yaptı. Sana, Taizz, Kevkebân yaylalarını ve Mekke’yi aldı (1241). Bu arada yönetimi ele geçirmek isteyen ye­ğeni Esedüddin ile savaştı; — muzaffer yusuf (öl. 1295), Ömer’in oğlu. Babasının Cened’de öldürülmesi üzerine (1250) başa geçti. Muzaffer Yusuf, tahta geçtikten son­ra birkaç yıl kendi yakınlarıyle ve Kölemenlerle uğraşmak zorunda kaldı.

So­nunda ülke içinde düzeni sağladı; — eş­ref ömer (öl. 1297), babası Muzaffer Yu­suf’un yerine geçti (1295); —davud (öl. 1300), Eşref Ömer’in kardeşi. Zamanında ayaklanmalar başladı. Davud, isyanları bas­tırdı; Karmatîlere karşı yaptığı savaşı ka­zandı (1298). Mısır’ı örnek alarak ordusunu yeniden düzenledi; —seyfeddİn ali (öl. 1363), Davud’un oğlu. Babasının yerine geçti (1321). Seyfeddin Ali’nin saltanat yıl­ları kargaşalıklar ve ayaklanmalarla geçti; — efdal abbas (öl. 1377), babası Sey­feddin Ali’nin ölümünden sonra yönetimi eline aldı (1363). Karışıklıklar onun devrin­de de devam etti, Zeydîler ayaklanarak Zebid’e kadar geldiler.

Zemar yakınlarında sa­vaş başladı; sonra anlaşmaya varıldı; — eşref ismail (öl. 1401), Efdal Abbas’ın oğlu. Efdal Abbas ölünce tahta çıktı; fa­kat Kölemenler ayaklandılar, Sana, bir şe­rifin eline geçti. Eşref ismail, bu karışık­lıklar karşısında başarı sağlayamadı; — nasır salâhaddin
(öl. 1424), Eşref İs­mail’in oğlu. Babası ölünce yerine hüküm­dar oldu (1401). Kuzeyde bulunan Hali bölgesini yönetimi altına aldı, Vusab yö­resinde kırk kadar kaleyi ele geçirdi.

Kar­deşinin isyanını bastırdı. 1424′te ölünce ül­kesi parçalanmağa başladı. Kölemenler ye­niden ayaklandılar, ülkede büyük bir ve­ba salgını çıktı. Taht kavgaları ve çekiş­meler çökmeyi kolaylaştırdı. Iç savaşlar­dan yararlanan Araplar Zebid’i aldılar (1443). Benî Tabir devleti Resulîlere karşı savaş açarak Lehic ve Aden’i aldı. Son re­sulî hükümdarının bu savaşta tahttan vaz geçmesi üzerine bu hanedan sona erdi. (M)