REŞİD BEY Şahingiray (Mehmed)

Tarih 29 Haziran 2009

REŞİD BEY Şahingiray (Mehmed), türk siyaset adamı (Kafkasya 1872-Istanbul 1919).

Beşiktaş Askerî rüştiyesi ve Kuleli idadi­sini bitirdi. Askerî tıbbiyeye girdi, hekim yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu (1894). Hay­darpaşa hastahanesinde alman profesörü Döring’in yardımcılığını yaptı (1894-1897). Bu süre içinde onunla birlikte Kastamonu’­ya giderek frengi üstünde inceleme ve çalış­malarda bulundu. Dönüşünde İttihat ve Te­rakki cemiyeti ilerigelenlerinden olduğu jur­nal edildi; rütbeleri geri alındı ve Trablusgarp’a sürüldü. Burada hekim olarak uzun süre çalıştı (1897-1908).

İkinci Meşru­tiyetten sonra İstanbul’a döndü. Askerlik­ten istifa etti. İstanköy kaymakamlığı (1909), Humus, Kozan, Rize, Karesi mutasarrıflığı yaptı (1910-1914). Diyarbakır, Basra ve Musul valiliklerinde bulundu (1914-1915). Son görevi Ankara valiliğiydi (1915-1917). Mond­ros mütakeresinden sonra Ermeni tehciri meselesiyle ilgili görülerek tutuklandı, iki ay sonra kaçtı. Yakalanacağını anlayınca inti­har etti. (M)

REŞİD EFENDİ. Bk. ahmed reşid efen­di.

RESTOUT veya RETOUT

Tarih 29 Haziran 2009

RESTOUT veya RETOUT, fransız ressam ailesi.

Başlıca üyeleri: eustache (Caen 1655-öl.1743). Ardennes manastırının bir kubbesini resimledi, Mondaye manastırı ki­lisesinin ve Saint-Jean de Falaise manastı­rının dekorasyonunu yaptı; — jean II (Rouen 1692-Paris 1768), Jean-Baptiste Jouvenet’nin yeğeni ve öğrencisi.
Resim ,akade­misine profesör (1733) ve müdür oldu (1760). Tablolarında daha çok mitolojik ve dinî konuları işledi (İsa’nın İnmeli bir Hastayı İyi Edişi, Anania Ellerini Aziz Paulus’un Basına Koyarken [Paris, Louvre]); — jean BERNAED (Paris 1732-ay.y. 1797), Jean II’nin oğlu. 1758′de Roma Büyük ödülünü ka­zandı.
Jüpiter ile Mercurius, Philomen ve Baucis’in Sofrasında (Tours Müzesi) adlı tablosu sayesinde 1769′da Akademiye üye seçildi. Devrim sırasında Güzel Sanatlar Ge­nel komisyonu başkanı oldu. Aziz Bruno Çölde Dua Ederken adlı tablosu Louvre müzesindedir. (L)

RESİMLİ

Tarih 29 Haziran 2009

RESİMLİ sıf. (resim’den resim-li). [Gazete dergi v.b. için] İçinde resimler bulunan: Hiç cevap vermedi. Ben resimli gazeteye bakıyordum (M. Ş. Esendal). Resimli ço­cuk kitapları. \\ Resimli roman, metinle birlikte sunulan resimler dizisi; resmin bu­lunduğu karenin içinde resmin anlaşılma­sına yardımcı olan metin de yer alır.

— ANSİKL. Ed. A.B.D.’de şimdiki halini almadan önce, metinsiz veya bir metni can­landırmak için yapılan resimlerden meyda­na gelen hikâyeler, resimli roman’ın öncü­sü sayılır. Resimli roman, 1880 yıllarında resimli magazinlerin rağbet görmesiyle ya­yıldı. Bu arada, mizahî dergilerin hızla ge­lişmesi ve New York basınının iki koda­manı olan Joseph-Pulitzer ile W.R. Hearst arasındaki mücadele, resimli romandaki iki unsuru yani resim ile yazının kaynaşmasını hızlandırdı. Bu gelişme özellikle Richard Outcault’un (Yellow Kid [1896], Buster Brown [1902]) ve Rudolph Dirks’in (The Katzenjammer Kids [1897], Little Tmmy [1905]) eserlerinde görülür.

İlk şekliyle resimli roman resimle sınırlan­madan devam eden bir metni süsleyen bir resimler dizişiydi. Ama daha 1900′de, re­simlerin içinde çoğu zaman şahısların ağ­zından çıkan sözlerin yer aldığı balonlar belirdi. Başlangıçta mizahî olan resimli ro­man (Comics adı buradan gelir) kısa zamanda, çeşitli konuları ele aldı: mitoloji, bilim ve teknik, fantastik” hikâyeler (Gustave Verbeck’in Upslde Downs’ı [1903]), rüya âlemi (Winsor Mc Cay’in Little Nemo in Slumberland’i [1905]). 15 Kasım 1907′de Bud Fisher, ertesi yıl Mutt and Jeff adını alacak olan Mr. A, Matt’in serüvenleriyle ilk günlük resimli romanı yarattı.

Avrupa’da Pinchon’un Becassine (1905) ve Louis Forton’un La Bande des Pieds-Nickeles’inde görüldüğü gibi metin, resimli romandaki önceliğini muhafaza ederken, amerikalı ressamlar ilk olarak comic’leri si­nemaya uyguladılar. Harry Hershfield, Desperate Desmond’da (1910) o çağın birçok kısımlı filmini hicvederken Winsor Mc Cay sanat değeri olan ilk canlı resmi (Gertie the Dinosaur) yaptı (1910). 1910′dan sonra resimli roman çizenler ara­sında başlıca iki eğilim belirdi: bunların bir kısmı resimli romanı sadece bir eğlen­ce aracı olarak kabul ediyor, bazıları da yeni bir ifade aracı olarak görüyordu. Krazy Kat’ın (1911) yaratıcısı George Herriman, canlı resimden Felix the Cat tipini alan (1921) Pat Sullivan ve özellikle Bringing up Father (1913) ile milletlerarası ün kazanan George Mc Manus, ikinci grup­ta yer alıyorlardı.

Basın dağıtım ajansla­rının (International News service, 1912; King Features syndicate, 1914) kuruluşuyle re­simli romanın yayılışı büyük ölçüde arttı. Ama aynı ajanslar, herhangi müstakbel bir
müşteriyi tedirgin etmemek için resimli ro­man yaratıcılarının ifade hürriyetini kısıt­ladılar. En fazla tavsiye edilen konu bur­juva ailesi ve hayatı idi (Sidney Smith’in The Gumpsi). Bu tür resimli romanın ör­neği, tek başına veya erkek kardeşiyle bir­likte, günlük hayatını bir maceralar âlemi haline sokan evin genç kızı tipi (Cliff Strett’in Polly and her Pals’i) ve Martin Branner’in Winnie Winkle’ı bu türden doğdu. Buna karşıt olarak da bıçkınları (Frank Villard’ın Moon Mullins’i), gayri ciddî kah­ramanları (Billy de Beck’in Barney Google’i), maceraperestleri ve .öksüzleri (Harold Gray’in Little Orphan Annie’si) ele alan resimli romanlar çıktı.

Daily Sketch, 1921′de J. Millar Watt’ın Pop’u ile Avrupa’da ilk olarak büyüklere mahsus günlük resimli romanı ortaya attı. Fakat A.B.D.’li sanatçıların çabasıyle re­simli macera romanları kısa zamanda bü­tün dünyaya yayıldı. Harold Foster’in re­simlediği Tarzan (1936′da, yerini Bürne Ho-garth aldı) ve Dicks Calkins ile Phil Nowlan’ın Buck Rogers’i (bu resimli romanda «hayalbilim» konuları işlenmektedir) aynı gün, yani 7 aralık 1929′da yayımlanmağa başladı. Bu yeni dizilerin kazandığı başarı, basın ajanslarının, «suspense» (heyecan) ve harekete önem vermesine yol açtı.
Böyle­ce, Chester Gould, Dick Tracey (1931) ile poli’s romanını resimli romana aktarırken Alexander Raymond (1911-1956), bir poli­siye macerayı (Secret Agent X-9), uzak ül­keleri ele alan bir hikâyeyi (Jungle Jim) ve bir bilimsel macerayı (Flash Gordon) yayımlamağa başladı. Bununla beraber Ha­rold Foster Prince Valianfı ile (1937) Es­kiçağ veya Ortaçağ maceralarıyle ilgi top­luyordu. Bu arada, ressamların çoğu, ge­leneksel sanat kurallarını resimli romana uygularken, Milton Caniff, Frank Robbins ve Frank Godvin (Connie, 1932) gibi sa­natçılar da resim veya sinemaya has usul­leri uygulayarak özel bir üslûp bulmağa çalıştılar. Böylece, kompozisyon (helezonî, piramit biçiminde v.b.) resimli romana gir­di.

Resimlerin çerçevesi, eşkenar dörtgen, elips ve daire şeklini aldı. Seçilen konu­lar genellikle cepheden çizilirken, ressam­lar yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yuka­rıya görüntülerden de yararlanmağa baş­ladılar. Rengin kullanılışı estetik bir de­ğer kazandı; renk çoğu zaman gerçeğe uy­gun olmuyor ama psikolojik ve dramatik etkileri pekiştirmek için kullanılıyordu. Ma­cera konularını işlemekte kullanılan bu ye­ni araçlar, 1933′te yayımlanan ilk resimli roman kitaplarının çok kısa zamanda ba­şarı kazanmasını sağladı.

Bu kitaplar önce basında çıkmış çeşitli bantları yeniden yayımlamakla yetiniyordu (New Fun, 1935); daha sonra sadece bir tek kahramanın maceralarını kapsadı (Superman, 1938).
Macera romanları türü, 1940′ta resimli ro­man üretiminin yarısına ulaşıyordu ama mizah romanları da kimi zaman ağır ba­sıyordu. Elzie Segar’ın Temel Reis’i (Po-pey) [1929], Murat Young’un Fatoş’u (Blondie) [1930] ve Al Capp’ın Hoş Memo’su (Lil’Abner) [1934] bunun örnekleridir. Ne var ki, mizahî resimli romanın ticarî ba­şarısı durmadan artarken, bu romanları yaratanların hayal gücü tükeniyor ve canlı resme (Miki Fare [Micket Mouse], Vakvaka Kardeş [Donald Duck, 1931]) ve ha­yalî konulara (Lee Falk’in Mandrake’si [Mandrake the Magician]) daha fazla baş­vuruluyordu.

Avrupa’da en çok ilgi gören resimli romanlar ise şunlardı: Almanya’­da Erich Ohser’in Vater und Sohn’u (1934), Fransa’da A. Daix’in Profesör Nimbus’u (Le Professeur Nimbus) [1934], İtalya’da Giovanni Scolari’nin Saturno Contro la Terra’sı ve özellikle Belçika’da Herge’nin Tenten’i (Tintin) [1929]. İkinci Dünya sa­vaşı sırasında, Dave Breger’in G. L. Joe’su, George Baker’in Sad Sack’ı, Milton Caniff’in Maie Call’u (1942) gibi, ameri­kan askerleri için özel olarak çizilmiş ye­ni resimli romanlar ortaya çıktı. Buna rağ­men günlük gazetelerde resimli roman bo­yutlarının küçültülmesi macera romanları­nın ve desenin gelişmesi üstünde olumsuz bir etkisi oldu. Crockett Johnson’un sa­vaş zihniyetine karşı koymak için yarat­tığı Barnaby (1942) bu devrenin en ilgi çe­kici eseridir.

Savaş sonrası, resimli romanlarda, ameri­kan toplumunun karışıklığı ve şaşkınlığı görülür. Burne Hogarth’ın Drago’su (1945), Alex Raymond’un Rip Kirby’si (1946) ve Milton Caniff’in Steve Canyon’ı (1947) gibi askerden yeni terhis edilmiş kahraman­lar, özellikle ahlâk ve fikir mesele­leri üstünde dururlar. Avrupa’da kâ­ğıt tüketiminin kısıtlanması, din ahlâkiy­le laik okulun karşı koyması ve siyasî kav­galar, resimli basının gelişmesini engelle­di. Bununla beraber Jean Ache (Arabelle la derniere Sirene) [1947], Edgar P. Jacobs (Professeur Mortimer) [1946] gibi genç ressamlar ilk eserlerini verdiler. Franquin, savaştan önce R. Velter’in yarattığı bir kahraman olan Sipru’yu (Spirou) yeniden ele aldı ve Maurice De Bevere sevimli kovboy Red Kit’i yarattı (1946). 1950 Yılı başlarında amerikan resimli ro­manının içine düştüğü acıklı hal, bu türün estetiğini ve ahlâkını tenkit eden eğitimci ve psikologların saldırısını haklı gösterecek gibidir.

Bu sırada Walt Kelly’nin resimli masal­ları (Pogo, 1949) ve Charles Schultz’un korkunç çocuksu dünyası (Peanuks, 1950) ile, resimli roman, önemli insanî ve siyasî meselelere el attı. Fikir yanı ağır basan bu resimli romanlar kısa zamanda tutundu ve Jules Feiffer (Feiffer) [1956], Mel Lazarus (Miss Peach) [1957] ve Johnny Hart (B.C.) [1958] tarafından taklit edildi. Fa­kat bu serilerin yanı sıra, Ailen Saunders’in Worth’s Family’si (1947) gibi melodram­ları da rağbet gördü ve bunlardan «sabun­lu opera» (soap opera) denilen tür doğdu. Stan Drake’ın The Heart of Juliet Jones’u (1953), Leonard Starr’ın On Stage’ı (1957) ve Alex Kotzy’nin Apartment 3-G’si (1962) bu son türün örnekleridir.
Amerika’daki yeniliğe paralel olarak, re­simli roman, bütün dünyada hızla gelişti. İngiltere’de yetişkinlerin okuduğu resimli romanların yapımı olağanüstü bir miktara ulaştı (Leslie Caswell’in Better or Worse’u, Peter O’Donnel’in Modesty Blaise’i, D. Wright’un Carol Day’i, Maz’ın İane, Da-ughter of Jane’i). Bu arada, arjantinli re­simli roman sanatçıları, kovboy hikâyele­rinde uzmanlaşmışlardı (Arturo del Castillo’nun Randall’i), 1959′dan bu yana Albert Uderzo ve Rene Goscinny, galyalı Asterix’in (Bücür) maceralarını canlandırarak fransız tarihî resimli roman geleneğine yeni bir hava getirdiler.

• Türkiye’de. Türkiye’de ilk resimli hi­kâye Salih Erimez tarafından Akşam gaze­tesinde çizildi (1935). Erimez, bu resimli hikâyelerde eski türk yaşayışını dile ge­tirdi. Bugünkü anlamıyle ilk resimli roman tercümesi Mehmet Faruk Gürtunca’nın çı­kardığı Çocuk Sesi dergisinde yayımlandı: Baytekin Meçhul Dünyalarda (Alexander Raymond) [1935]. İlk yerli resimli roman da aynı dergide Orhan Ural tarafından çizildi: Zıpzıp Ali ve Arkadaşları (1935). Günlük gazetede yayımlanan ilk resimli yerli roman Vatan gazetesinde Çetin özkırım’ın çizdiği Toprak Kokusu’dur. (1952). Resimli romanı yaygınlaştıran ve geliştire­rek çağdaş çizgiye ulaştıran Karaoğlan (Ak­şam gazetesi) [1961] ile Suat Yalaz oldu. Sezgin Burak’ın çizdiği Tarkan adlı re­simli roman da ün kazandı. Resimli roman türünde (Turhan Selçuk [Abdülcanbaz], Altan Erbulak [Cafer ile Hürmüz], Oğuz Aral [Hayk Mammer] v.d.) türk karikatü­ristleri de çeşitli örnekler verdiler. Bugün, Türkiye’de resimli romanlar gazete ve der­gilerde yayımlanmakta veya okura dergi halinde sunulmaktadır (Karaoğlan, Tarkan, Malkoçoğlu, Ergenekon v.d.). [LM]

REMBRANDT

Tarih 29 Haziran 2009

REMBRANDT (Rembrandt Harmenszoon VAN RİJN, — denir), hollandalı ressam ve gravürcü (Leiden 1606-Amsterdam 1669).

Ba­bası değirmenci, anası bir fırıncı kızıydı. Çok dindar olan ana, oğlunu her gün yük­sek sesle incil’den parçalar okuyarak yetiş­tirdi. Rembrandt Latin okuluna gönderildi, 1620′de Leiden üniversitesine yazıldı; fakat küçük yaştan beri resme büyük bir eğilimi vardı. Zayıf bünyesi yüzünden babasının ye­rini alamayacağı anlaşılınca, ressam ve gra­vürcü olarak Leiden’de Jacob Van Swanenburg’un (1620-1623) sonra Amsterdam’da Pieter Lastman’ın (Caravaggio’ya hayrandı) [1623-1624] ve Jacop Pîjnas’ın yanına gön­derildi.

1625′te Leiden’e dönerek tek başına çalışmağa başladı. Babasının ölümünden sonra (1630) kesin olarak Amsterdam’a yer­leşti.
Rembrandt’ın ününü sağlayan ilk önemli Eseri Doktor Tulp’un Anatomi Dersi’dir (1632). Amsterdam’da, Van Uylenburgh adlı zengin bir tacirin evinde kalıyordu. Bu tacirin Friesland sarayında danışman olan babası Rembrandt’m estamplarından bir kıs­mını bastırmıştı. Van Uylenburgh’un Saskia adlı bir de kızkardeşi vardı. Yakınlarının karşı koymalarına rağmen Saskia 1634′te Rembrandt ile evlendi. Valinin himayesi al­tında geçen sekiz yıllık maddî ve manevî başarılar, parlak bir hayat ve mutlu bir ev­lilik süresince Saskia’nın güzelliği ve zerafeti ressamın başlıca tema’sı oldu (çeşitli desenler, gravürler, yağlıboyalar). Ama ara­ya üzüntüler de girdi: 1636, 1638 ve 1640′ta ilk 3 çocuğunun ölümü; 1640′ta Rembrandt’ın annesinin ölümü, 1642′de Saskia da ölün­ce Rembrandt 1641′de doğan oğlu Titus ile yalnız kaldı.

O sırada çok para kazanıyor­du. Jodenbreestraat’taki evi her çeşit değer­li sanat eşyasıyle doluydu (Raffaello, Van Eyck ve Giorgione’den yağlıboya tablolar; antika mermerler; Dürer, Cranach, Callot, Rubens ve Mantegna’dan gravürler; Bruegel’den desenler, iran minyatürleri, Saskia’ya giydirmekten zevk aldığı için ipeklileri; mücevherler ve altın zincirler, porselenler, silâhlar, tabiî veya egzotik ilgi çekici eşya, değerli mobilyalar).

Rembrandt borsa oyunlarına giriyor ve hesapsız para harcıyor­du. Saskia’nın Ölümü sırasında bitirdiği Ge­ce Devriyesi adlı tablo ısmarlayanlar tara­fından beğenilmedi; bu, portre geleneğinden kopan kolektif bir portreydi: ciddî bir poz alarak hareketsiz şekilde dizilmiş kişiler ye­rine etkili ve yaşanmış bir sokak sahnesi. Şaşkına dönen halk bile tabloyu beğenmedi. Satışlar seyrekleşti. İşsiz kalan Rembrandt tefecilere başvurmak zorunda kaldı. Hindistan’a deniz nakliyatı yapmayı denediyse de başarı sağlayamadı. Bu malî güçlüklere, Titus’un sütannesinin, aleyhine açtığı rezalet yaratan bir davanın sıkıntısı da eklendi.

1645′te Hendrickje Stoffels adlı yirmi beş yaşındaki bir köylü kızını hizmetçi olarak yanma aldı. Oğlunun geleceğini güvenlik al­tına almak isteyen Saskia’nın bıraktığı vasi­yetin bazı önleyici maddeleri olmasaydı Rembrandt hiç kuşkusuz bu kızla evlenecek­ti. Zaten Menno Simonnis’in anabatist mez­hebine girmesiyle bozulan ünü, bu kızı ha­yatına sokmasıyle daha da zarar gördü. Hendrickje Stoffels’i çıplak olarak gösteren Batşeba Yıkanırken adlı tablo ahlâksızlıkla suçlandı. Bu arada doğan Corneila adlı kız­ları 1654′te küçük yaşta öldü. Rembrandt’ın, devrin büyük kişileri yerine, model ola­rak ihtiyarları, yoksul insanları, komedi sa­natçılarını ve hattâ zencileri alması da ayrı­ca hoş karşılanmıyordu. 1656′da ikinci Ana­tomi Dersi’ni yaptığında alacaklıları harekete geçti; 1657′de mallarının envanterini çıkarttılar; bu da iflâs ve bütün mallarının açık artırmaya çıkarılmasıyle sonuçlandı. Rembrandt bir han odasına sığındı. Sonra Hendrickje ve Titus ile beraber Amster­dam’da Portekizliler sinagogu yakınında Rozengracht yahudi mahallesine yerleşti.

Ba­sit bir evde oturuyor, küçük çapta gravür, yağlıboya tablo ve enteresan eşya ticareti yapıyorlardı. Bu sırada ingiltere’de Yorkshire bölgesinde Hull’a birkaç aylık bir gezi yapan Rembrandt Amsterdam’a dönerek Kumaşçı Loncaları adlı tablosunu çizdi. Bu arada belediye binası için yaptığı Julius Civilis’e Suikast adlı tablosu reddedildi. 1662′de Hendrickje Stoffels’in ölümüyle kesin bir mutsuzluğa düştü; Hendrickje ressama re­sim sanatının yarattığı, gerçekten heyecan veren güzel kadın tiplerinden birini ilham etmiş ve ona muhtaç olduğu bağlılık ve iyi­likle destek olmuştu. Onun ölümünden son­ra yedi yıl daha yaşadı.

Birlikte çalıştığı Ti­tus dışında herkes tarafından terk edilmişti. Ondan bir yıl önce de Titus öldü. Bütün dünya müzelerinde Rembrandt’ın yüzlerce tablosu muhafaza edilmektedir. Louvre’da yirmiden fazla resmi vardır.

Bunlar arasında en ünlüleri: Düşünen Filozof (1633), Kenarsız Bir Şapka ve Altın Bir Zin­cir Takmış Rembrandt’m Portresi (1634), Melek Rafael Tobiaş’tan Ayrılırken (1637), Kutsal Aile (1640), Emvas Hacıları ve İyi Yürekli Samiriyeli (1648), Hendrickje Stof­fels’in Portresi (1652′ye doğr.), Batşeba Yı­kanırken (1654), Derisi Yüzülmüş öküz (1655), Yaşlı Adam Portresi (1660), Aziz Matta (1661). Rembrandt’m öbür önemli e-serleri arasında, Amsterdam’da Rijksmuseum’daki (Gece Devriyesi, Kumaşçı Loncala­rı, Profesör Jean Dayman’ın Anatomi Dersi, Nişanlı Yahudi Kızı), Berlin müzesindeki (Altın Miğferli Adam), Dresden müzesinde­ki (Ressam, Karısı Saskia ile); La Haye’de Rijksmuseum’daki (Rembrandt’m Annesi, Doktor Tulp’un Anatomi Dersi), Ermitaj müzesindeki (ibrahim’in Oğlunu Kurban Edişi, Haçın İndirilişi, isa ile Samiriyeli Kadın), Londra National gaîlery’deki {ilerlemiş Yaşta Sanatçı) tabloları sayılabilir.

En son gravür katoloğunda (1955) 299′u ger­çek, 98′i de şüpheli 397 eser vardır. Bu gra­vürlerin hemen hepsi Paris’te Bibliotheque Nationale’in Cabinet des Estampes bölü­münde toplanmıştır. Rambrandt gelmiş geç­miş ofort’çulann en büyüğü sayılır. Leiden’de yirmi yaşından beri gravür yapıyordu. Resam asıl üslûbunu 1653′ten sonra buldu. Resim ve gravürleri, üslûp gelişmesi ve seç­tiği konular . bakımından birbirine paralel­dir. Burada, hayatındaki gibi dört dönem göze çarpar: gençlik; Saskia ile mutlulu­ğu, acılarla dolu olgunluk; son.

Tevrat ve İncil’den ilham almadığı zaman (bütün kut­sal tarih’i resimlediği söylenir) gerek çevresinden, gerek kendinden (kendi portrele­rinden altmış ikisi bilinirse de bunların yüzü aştığı sanılır) yararlanarak insanı tasvir et­miş ve onun sırrını çözmeğe çalışmıştır, ön­celeri eşya ve canlıları bütün fizik gerçek­leri içinde çizdi, daha sonra ışık-gölge oyun­ları ve eşsiz tekniği (özellikle desenleri şaşır­tıcı bir modern anlayış içindedir) ile, iç dünya gerçeğini yansıtan görünüşü duygu­lu bir yoğunlulukla dile getirmeyi başardı. Rembrandt’ın Jodenbreestraat’taki evi 1906′da müze haline getirildi. (L)

RENN

Tarih 27 Haziran 2009

RENN (Arnold vieth von golssenau, Ludwig — denir), alman yazarı (Dresden 1889).

Birinci Dünya savaşında subaylık yaptıktan sonra, barışçı ve devrimci fikirle­rin etkisinde kalarak Krieg (Savaş) [1928] ve Nachkrieg (Savaş Sonrası) [1930] adlı romanları yazdı. Hitler’in iktidara gelişi sı­rasında göç etti. 1947′de Dresden’e döndü ve üniversitede antropoloji profesörü oldu (1947-1951). Sonra Berlin’e yerleşti. Son hi­kâyelerinde, kişisel yaşantılarından ahlâkî ve siyasî sonuçlar çıkardı (Auf den Trümmern des Kaiserreichs [İmparatorluğun Yı­kıntıları Üstünde] 1961) veya yabancı halk­ların manevî zenginliği ve maddî ya da sos­yal güçlükleri üstüne vatandaşlarının dikka­tini çekti: Trinî, Lie Geschichte Eines İndianerjungen (Trini, Bir Kızılderili Çocuğun Başından Geçenler) [1954]; Der Neger Nobi (Zenci Nobi) [1955]. (L)

RENAUDET (Augustin)

Tarih 27 Haziran 2009

RENAUDET (Augustin), fransız tarihçisi (Paris 1880 – ay.y. 1958).

Bordeaux Edebi­yat fakültesinde (1919-1937), Sorbonne’da (1937-1946), Ecole des Hautes Etudes’de (1942-1951) ve College de France’ta (1946 -1951) profesörlük yaptı.
Erasmus, Machiavelli ve Dante üstüne birçok eser yazdı. Humanisme et Renaissance (Hümanizm ve Rönesans) [1958] adlı eseri ölümünden az önce yayımlandı. (M)

RENARD (Alphonse)

Tarih 27 Haziran 2009

RENARD (Alphonse), belçikalı mineralo­ji ve denizbilim uzmanı (Renaix 1842-Brüksel 1903). Cizvit tarikatına girdi. Viyana üniversitesine devam etti.

1877′de Brük­sel Tabiî Tarih müzesinin mineraloji ko­leksiyonları müdürü oldu; 1878′de, bilimsel bir seferden dönen Challenger gemisinin getirdiği örnekleri inceleme görevi Renard’a verildi. Murray ile birlikte «Tabiî Tarih Müzesi Bültenbnde derin denizlerdeki biri­kintilerin kaynağı ve dağılımı üstüne bir inceleme yayımladı. Gand üniversitesi mi­neraloji ve jeoloji profesörü oldu, bir mi­neraloji laboratuvarı kurdu. (L)

REMAK (Robert)

Tarih 27 Haziran 2009

REMAK (Robert), alman hekimi (Poznan 1815-Kissingen 1865). Berlin’de profesörlük yaptı, sinir hastalıklarının tedavisinde ilk olarak elektrik akımını kullandı. (L)

REMAN i. (fars. remân). Esk. Sürü. (M)

REKTÖR

Tarih 27 Haziran 2009

REKTÖR i. (fr. recteur). Üniversite tüzel kişiliğinin temsilcisi ve icra organı.

— ANSîKL. Rektör, fakülte profesörler ku­rullarının yapacakları toplantıda, aylıklı pro­fesörler arasından, kanunun tespit ettiği sü­re için seçilir, üniversite tüzel kişiliğini tem­sil eden rektör, üniversite kurullarına baş­kanlık eder, bunların kararlarını uygular ve fakülteler arasında düzenli çalışmayı sağlar.

Rektör, bütün fakülteler üstünde ge­nel bir denetleme yetkisine sahiptir. Kanu­nun dekanlara vermiş olduğu yetkilerin kul­lanılmasını, yönetim, öğrenim ve bilimsel araştırma işlerinin gereği gibi yürütülme­sini sağlar; bunun için gerekli denetimi ya­parak, gördüğü aksaklıkları senatoya bil­dirir. Rektör bu görevleri dolayısıyle, ilgili dekan ve öğretim üyeleriyle birlikte sorum­lu olur. üniversite senatosu üyelerinden her biri rektöre bu hususta yazıyle soru sormak yetkisine sahiptir. Bk. üniversite. (M)

REİNKENS (Joseph Hubert)

Tarih 27 Haziran 2009

REİNKENS (Joseph Hubert), alman ilâhi­yatçısı (Burtscheid, Aachen yakınları 1821 -Bonn 1896). İlahiyat doktoru (1849), Breslau katedraline vaiz (1850), sonra aynı şehrin üniversitesinde ilahiyat profesörü (1853) ol­du.

Döllinger ile birlikte Papalığın yanıl­mazlığı görüşüne karşı çıktı. Afaroz edil­di, 1873′te piskopos oldu. Prusya, Baden ve Hessen hükümetlerince katolik pisko­pos olarak tanındı. (L)

REİNHOLD (Kari Leonhard)

Tarih 27 Haziran 2009

REİNHOLD (Kari Leonhard), alman filo­zofu (Viyana 1758 – Kiel 1823). önce Ciz­vit tarikatına girdi, sonra protestan oldu.

Der Deutsche Merkür gazetesinin yazarla­rı arasına katıldı. Wieland’ın kızıyle evlen­di, önce Jena’da (1784-1794), sonra Kiel’de felsefe okuttu, önce Versuch Einer Neuen Theorie des Menschlichen Vorstel-lungsvermögens (İnsan Anlayışı Üstüne Ye­ni Bir Teori Denemesi) [1789] adlı ese­rinde Kant taraflısıydı, sonra Fichte, Bardili ve Herbart’ın felsefesini benimsedi. — Oğlu ERNST (Jena 1793 – ay.y. 1855). 1822′de Kiel üniversitesinde doçent ve 1824′te Jena üniversitesinde profesör oldu. Ay­rıca Gelişiminin Başlıca Aşamalarına Gö­re Felsefe Tarihi (1828) adlı bir eser ya­yımladı. (L)

REİFFENSTUEL

Tarih 27 Haziran 2009

REİFFENSTUEL (Johann Georg, Anaklet — denir), bavyeralı rahip (Tegernsee 1641-Freising 1703)

Kapüsen tarikatına girdi (1658). Landshut ve Münih’te felsefe ve ilâhiyat okuttu (1667-1677). İlahiyat öğre­timine yeni bir biçim verdi. 1691′de Freisîng’de profesör, daha sonra tarikatın bölge başrahibi oldu. Yazdığı Ahlâkî ilahiyat (1692) uzun süre elkitabı olarak kullanıldı.
1700′de yayımladığı Jus Canonicum Universum’un (Kilise Hukuku Ansiklopedisi) bir­çok baskısı yapıldı. (L)

Persian

Tarih 27 Haziran 2009

Persiankiwi: Twitter devrimcisi İranlı.
Persian Farsça Ad:
Kökeni İran olan kimse.
Farsça:
[1] İran’ın resmi dili.
[2] Hint-Avrupa dil ailesinin, Hint-İran dil grubuna ait İran Dilleri alt grubunda yer alan dil.

Persian (İran Kedisi)

Temel Özellikleri
Tartışmasız ilk tercih edilen ev kedisi olan Persian, aileye ve dostluğa olan tüm düşkünlüğü ve zekası ile tanınır. Ancak bakımı oldukça dikkat gerektirir.

Görünüş ve Vücut Yapısı
Yüzünün etkileyici geniş ve yuvarlak kafasının kemik yapısı tamamen yuvarlaktır. Belirgin bir girintisi olan basık burnu kısa ve kalkıktır. Gözler iri, yuvarlak ve kabarıktır.

Uçları yuvarlak hafifçe öne eğik kulakları ufaktır ve alt tarafları fazla geniş değildir. Kulaklarının alçak oturuşu kafasının yuvarlaklığını bozmaz.

Bedeni alçak ve güçlü, asla kaba sayılmayacak bir tıknazlıktadır. Kemikleri ve kütlesi ona bir armağan gibidir. Kasları neredeyse abartıya kaçacak bir biçimde yapılıdır.

Dört ayağı da kısa ve kalındır, ön ayakları düz iner. Sırtı muntazamdır, iri patileri yuvarlak ve sıkıdır. Parmakları birbirine yakındır. Kuyruk uzun olmamakla beraber gövdenin uzunluğuna uygundur. Uzun, sık ve canlı tüyleri gövdeden aşağıya akıyormuş gibi kabarık durur. Omuzlar dahil tüm beden boyunda yelelenen ve oradan aşağı göğsü ve ön ayakları kaplayan uzun kürk gibi tüylerle kaplıdır. Pati altlarında ve kulak içlerinde dolgun fırçaya benzeyen tüyler vardır.

Tüy Bakımı
Her gün muntazaman fırçalanması şarttır. çok fazla sindirilmemiş tüyler bağırsak problemlerine yol açabilir. Yumuşak bir fırçayla ve yumuşak hareketlerle fırçalanmalıdır. Eğer şartlar başka türlüsünü gerektirmiyorsa mümkün olduğunca kuru şampuan kullanılması gerekir.

Kökeni
İran kedilerinin uzun tüylü Türk Ankara kedilerinden geldiği sanılmaktadır. Her iki cins de doğulu kediler olarak tanınır. Eski İran kedilerinin Ankara kedileriyle daha yoğun ve yünsü tüylü olmalarının dışında çok az farklılıkları vardı.

İran kedileri Avrupalılar tarafından tüylerinden ötürü beğenilerek yetiştirildiler ve tüm uzun tüylü kedi yarışmalarının vazgeçilmez galipleri oldular. İran kedisinin süregelen ısrarlı yetiştirilmesi sonucunda sarsılmaz yerleri olan İngiliz ve Amerikan Shorthair’ler bile kendi ana vatanlarında tahtlarını kaybettiler.
Örnekler:
tırmık, 3 yaşında, erkek, İran Kedisi (Persian).
shagy, 4 yaşında, erkek, İran Kedisi (Persian)
lokum, 4 aylık, dişi, İran Kedisi (Persian)
süleyman 2 yaşında, erkek, İran Kedisi (Persian)
İran Kedisi (Persian)
Tartışmasız ilk tercih edilen ev kedisi olan Persian, aileye ve dostluğa olan tüm düşkünlüğü ve zekası ile tanınır. Ancak bakımı oldukça dikkat gerektirir..
… kedi almaya niyetlenenlerin ilk baktığı, ancak bedava bulmanın imkansıza yakın olduğu bir kedi türüdür. yavru olanlar pethoplarda 250 $- 400 $ arası fiyatlara alıcı bulur. saf bir ırk değildir, ankara kedisi ve himayala kedisinin çiftleşmesi ile ortaya çıkmıştır. dediğim gibi şirinlikleri ile kedi almaya niyet edenleri hemen cezbeder ancak bir tane edinmeden önce defalarca düşünülmelidir. zira iran kedileri bakımı en zor kedilerdendir. gözleri ve kulaklarında sorunlar yaşamakla birlikte, yoğun tüy bakımı isterler ve pek çoğunun mama seçtiği görünmüştür. ayrıca uzun tüylerinden dolayı kendini temizlemesi zordur ve tüylerine yapışan kakalar önemli bir problem olur. sağırlık tıpkı kökenleri olan ankara kedileri gibi yaygın olmayan bir hastalıktır. bilindiği gibi sağırlık daha çok çift göz renkli van kedilerinde görünür. nispeten sorunsuz bir türü olan chinchilla, nadir ve aşırı güzel bir kedidir. ..

…Total ve Shell petrol firmalarının LNG Persian ve Pars projelerinden çekildikleri takdirde İran Gaz Sıvılaştırma Firması`nın söz konusu projelerin uygulamasında yer alabileceğini ve bununla ilgili olarak tüm hazırlıkları tamamladığını ilan etti……

Persian Gulf(İran Körfezi)
….Geçen hafta kutlanan Persian Gulf (İran Körfezi) gününde konuşan İran lideri Ayetullah Ali Hamaney`in danışmanı Ali Akbar Velayeti, `Doğru duruşumuzda ısrar etmeliyiz. Bu oyunların iptal edilmesine yol açsa bile duruşumuzu değiştirmeyeceğiz.` dedi……

…İsim değişikliği talebinin bölge istikrarına zarar verdiğini söyleyen İran meclis başkanı Ali Laricani, `Araplar bu büyük Körfez`in adını değiştirerek kendileri için faydasız girişimlerde bulunuyorlar.` dedi…..

Persiankiwi

Twitter devrimcisi İranlı, Tüm dünya İran’daki Cumhurbaşkanlığı seçiminden sonra olanları canlı yayın gibi aktaran Twitter müptelası, kim ve ne olduğu bilinmeyen bilgisayar tutkunu.

İlgili Haberler:

Ben şu anda öldürülüyorum!
23.06.2009 / 13:43:35
Tüm dünya İran’da olanları an be an Twitter’dan öğreniyor. Peki Twitter ne biliyor musunuz?
İran´da seçimlerden sonra ülke karıştı. Hergün protesto gösterileri oluyor, onlarca kişi hayatını kaybediyor. Reforcular ayakta… Ancak İran hala eski İran; ülkede gazeteciler hala yoğun baskı altında. Yabancı gazetecilere boykot var. Seçimler biter bitmez İran´dan çıkarıldılar. Ülkede kalmayı

başaranlar da kelle koltukta, fısıltıyla haber yapabiliyorlar. Ama tüm dünya orada yaşananları anında öğreniyor. Peki bu nasıl oluyor?

Cevap Fransız Liberation Gazetesi´nin manşetinde gizli: İran´da; Twitter devrimi mi? Belki de dünyada ilk kez bir internet sitesi belki de bir ülkenin kaderini değiştirecek.

Peki nedir bu Twitter?

www.twitter.com aynı facebook gibi bir sosyal iletişim ağı. Ancak bu sayfada tek bir soruya cevap veriyorsunuz. “What are you doing? – Şu anda ne yapıyorsun?” Ve bu soruya sadece 140 karakterle cevap verme şansınız var.

İlk anda bu uygulama insana saçma geliyor. “Kim benim ne yapmak istediğimle ilgilenir ki? Ya da banane hiç tanımadığım birinin yaptıklarından?” diyebilirsiniz. Bunu dedirtecek mesajlar da az değil. Çünkü twitter başlarda “Şu anda yatıyorum, duruyorum, tuvalete gidiyorum gibi mesajlarla” doluydu.

ÜNLÜLER DE TWİTTER´DA
Ancak gün geçtikçe bu ilginç ağın kullanıcıları da değişti. Birçok şirket, web sitesi ve ünlüler burada o anda ne yaptıklarını milyonlara duyurdu. “A şirketi şu anda x ürününü piyasaya sundu” gibi iletilerde gözle görülür bir artış oldu. Beğendiğiniz müzisyenler yeni albümlerini, konserlerini ya da sahne programlarını ilk kez twitter´la duyurdular. Hatta Martha Stewart köpeğinin bir propan patlamasında öldüğünü yine Twitter´dan duyurdu.

Asthon Kutcher karısı Demi Moore´un bikinili fotoğraflarını yine Twitter´da yayınladı. Amerika´nın en ünlü talk showcusu Oprah Winfrey de ilk ´twit´ini canlı yayında yazdı. Türkiye´den de Sertap Erener ve Demir Demirkan twitter üyesi…

İRAN´DAN GELEN SON MESAJDA ÖLÜM VAR

Cep telefonuyla internete girmek yaygınlaştıkça Twitter´ın kullanımı da boyut değiştirdi. Moldova´da protestocular Twitter sayesinde bir araya gelip ülkeyi salladılar. Çin´deki depremi de ilk duyuran yine bir Twitter kullanıcısı oldu. Gazze savaşından Hollanda´daki THY uçağının düşüşüne kadar birçok olay ilk olarak Twitter´da yer aldı. Hem de resimleriyle… Yani twitter üyesi herkes bir nevi gönüllü muhabir diyebiliriz.

AHMEDİNEJAD TWİTTER´I ENGELLEMEYE ÇALIŞIYOR

Şimdi de aynı şey İran için geçerli. Musavi yanlıları seçimin başından beri Twitter sayesinde bir araya gelip örgütleniyorlar. Seçimden sonra da aynı örgütlülüğü böyle sürdürüyorlar. Tabii tüm dünya da bu şekilde İran´da olup bitenlerden anında haberdar oluyor. Öyle ki 16 Haziran´daki server bakımı İran´daki genel seçimle aynı güne denk gelince ABD dışişleri bakanlığının ricasıyla şirket bakımı erteledi.
Ahmedinejad yönetimi protestocuları meydanlarda durdurmaya çalışırken, bir yandan da Twitter´ı ´susturmak´ için internet bağlantılarını engellemeye çalışıyor.

İran´dan gelen mesajlarda özellikle tek bir kullanıcı dikkat çekiyor. Persiankiwi ülkedeki son durumu anında dünyaya geçen gönüllü bir muhabir gibi çalışıyor. Haberi hazırlarken bile onun girdiği mesajlara yetişemedik. Persiankiwi´nin mesajlarını http://twitter.com/persiankiwi adresinden okuyabilirsiniz. Veya buraya tıalayınız >Persiankiwi Twitter

İşte Persiankiwi ‘nin son mesajları: Haber: http://www.habercinim.com
Dışişleri bakanlığına giden bütün yollar ve ara sokaklar güvenlik güçlerince kapatıldı.

Tahran´daki durum bugün çok karışık. Yolların çoğu kapatılmış durumda.

(Etemad Melli gazetesine saldırıldı.)

(Hapishalerdeki birçok özgürlükçü liderin açlık grevine başladığı söyleniyor. )

(Hamaney bu cuma yeniden vaaz verecek)

(Nobel ödüllü avukat Şirin Ebadi ´protestocuları öldürenlerin hepsini dava edeceğim)

(Allahu Ekber ve Rahmetullah- Barış size bağlı, bize destek veren herkese teşekkürler. )

(Eğer sokaklara çıkıp protesto etmekten korkuyorsanız, kan verin! Bu bile çok büyük yardım olacak.)

(Eğer milislerden birini görürseniz onları öldürmeyin, onlara kardeşiniz gibi davranın. )

DSL bağlantısını şu anda kesmek zorundayız. Çünkü bilgisayarın sahipleri gelmek üzere. Ama her zaman bağlantı kuracak bir yol bulacağız.

İran halkı gün bugündür. Bu yeni bir başlangıçtır. Umut ediyoruz ve hazırlanıyoruz.

Hükümet güçleri protestolara cevap olarak elektriği kestiler. Şu anda yemek pişirmek için bile evlere gaz girişi yapılamıyor.

Yiyecek kıtlığı başlayacak. Nakliye durduruldu. Bankalarda para sıkıntısı var.

Twitter devrimcisi İranlı’ya ne oldu

Emre KIZILKAYA 26 Haziran 2009
Twitter devrimcisi İranlı’ya ne oldu
Hürriyet:

Hürriyet’in, basına sıkı bir sansür uygulanan Tahran’daki haber kaynaklarından biri de, “Persiankiwi” takma adıyla internetten “canlı yayın” yapan cesur bir İranlı’ydı. Dünya basınının da yakından takip ettiği Twitter devrimcisi, önceki akşam “Bir arkadaşımı aldılar, işkence yapacaklar” dediği son mesajlarından sonra kayboldu.

DÜNYANIN dört bir yanında, aralarında dev basın kuruluşlarının da bulunduğu 37 bin abonesi olan tek kişilik bir medya ordusu…

“Mikro-mesajlaşma” temalı sosyal internet sitesi Twitter’ın İranlı kullanıcısı “Persiankiwi” (İranlı Kivi), işte böyle biri. Persiankiwi, Tahran’daki sokak olaylarının 12 gün önce başlamasından, önceki gün hükümetin artan baskılarıyla büyük ölçüde bastırılmasına dek, siteye tam 823 kısa mesaj gönderdi.

Esrarengiz Musevici

Persiankiwi’nin olay yerinden attığı bu mesajlar, aralarında Hürriyet’in de bulunduğu abonelerine, SMS ve eposta yoluyla anında iletiliyordu. Dehşeti birinci ağzından anlatan mesajlardaki bilgiler, geç de olsa hep doğrulanıyordu. Ajanslar, Persiankiwi’nin aktardığı bilgileri saatler sonra, bazen aynen haberleştiriyorlardı. Oysa Persiankiwi’nin erkek mi, kadın mı olduğu bile bilinmiyor.
Öldü mü, saklanıyor mu

Protestoların göbeğindeki bu “yurttaş gazeteci”, önceki akşam sustu. Twitter’da endişeli bir bekleyiş var. “Tammnesia” adlı kullanıcı “Hayatından endişe ediyorum” diyor.

Son mesajları, tutuklanmış veya öldürülmüş olabileceği şüphesini doğursa da, “Şu anda Baharistan civarında saklanıyor ve internet bağlantısı yok” iddiası da mevcut.

Son mesajları:

’Şehitleri hatırlayın Allahüekber’

PERSIANKIWI’nin önceki gün yazdığı son mesajlar şöyle:

Saat 16.15: Az önce Baharistan Meydanı’ndaydım. Bugün durum felaket. İnsanları hayvan gibi dövüyorlar. Kolu bacağı kırılmış, kafası yarılmış çok kişi gördüm. Savaş gibi.

Saat 17.34: Bütün dükkanlar kapalı. Kaçacak yer yok. İnsanları her yerde helikopterle takip ediyorlar.

Saat 18.12: Telefon hatlarını kullanıp internet kullanıcılarını buldukları söyleniyor. Şimdi buradan gitmem lazım.

Saat 18.22: Lalezar Meydanı da Baharistan gibi. İnanılmaz. Her yerde ölüler var.

Saat 18:42: Şimdi gitmeliyiz. İnternete ne zaman ulaşırım bilmiyorum. Birimizi aldılar, işkence yapacaklar, isim söyletmeye çalışacaklar. Hızlı hareket etmemiz şart.

Saat 18:52: Allahım, sen herşeyin yaratıcısısın ve herşey sana dönecek. Allahüekber.

’En önemli’ gazeteciden Obama’ya soru

LOS Angeles Times’dan El Cezire’ye, AFP’den Sky News’e, Daily Telegraph’dan MSNBC’ye kadar sayısız medya kuruluşu, Persiankiwi’nin Tahran’dan verdiği haberlerden yararlandı. Amerikalı gazeteci Spencer Ackerman, “Persiankiwi şu anda dünyanın en önemli gazetecisi” diye yazdı.

İhanet olmaz mı

Meçhul Twitter’cı, dolaylı yoldan bile olsa ABD Başkanı Barack Obama’ya kadar ulaştı. Persiankiwi, Amerikalı blog yazarı aracılığıyla Obama’ya basın toplantısında “Ahmedinejad’ın zaferini tanımanız, İranlı protestoculara ihanet olmaz mı” diye sordu./_np/7263/8277263.jpg

Seçim bitti geçim mesajı

Seçim sonuçlarına ilişkin tartışmalar sürerken, İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad, dün Tahran’ın güneyinde petrokimya tesisi açtı.

İran’ın ÖSS’si
Türbanlarını gevşetme mücadelesi veren birçok genç kız, protestolara ara verip, haremlik-selamlık salonlarda üniversite giriş sınavına katıldı.

Tahran’dan son gelişmeler

Prof’lara büyük gözaltı

AKADEMİK GÖZDAĞI:

Seçimi kaybeden aday Mir Hüseyin Musevi ile önceki gece bir araya gelen 70 üniversite profesörünün birkaç saatliğine gözaltına alındığı iddia edildi. Hükümet iddiayı yalanladı. 100 milletvekili, son gelişmeler nedeniyle Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın zafer kutlamasına katılmayacaklarını açıkladı.

WSJ’DEN ANKARA’YA:

Wall Street Journal Gazetesi, “Mahmud’ un Arkadaşları” başlıklı makalede, Cumhurbaşkanı Gül ve Başbakan Erdoğan’ı eleştirdi. “Kanaat” bölümündeki yazıda, Ankara hükümetinin İran’daki seçimin hemen ardından Ahmedinejad’ı kutlamasının büyük bir hata olduğu iddia edildi.
—–
Persiankiwi neden sustu
Dünya basınının yakından takip ettiği Twitter devrimcisi İranlı ortadan kayboldu.

İlgili Kelimeler: RAPAKİVİ i. (fr. rapakiwi)

REİD (Thomas)

Tarih 26 Haziran 2009

REİD (Thomas), iskoç filozofu (Strachan 1710-Glasgow 1796). Newmachar’da protestan papazıydı; Hume’un Treatise of Hu­marı Nature’ını (İnsan Yaratılışı üstüne İnceleme) okuduktan sonra felsefeye yö­neldi.

1752′de Aberdeen üniversitesi felse­fe profesörü oldu. 1764′te Glasgow üni­versitesi Ahlâk Felsefesi bölümünde ders verdi.

Başlıca eserleri: An înquiry into the Human Mind, on the Principles of Com-mon Sense (Sağduyu tikelerine Göre İnsan Anlayışı Üstüne) [1764]; Essays on the in-tellectual Powers of Man (Akıl Yetenek­leri Üstüne Denemeler) [1785]; Essays on the Active Powers of Man (İnsan Aktif Yetenekleri üstüne Denemeler) [1788]. Reid, zihnî olgulara gözlemi ve tümevarı­mı uygulayarak Hume’un şüpheciliğindeki paradoksların karşısına, sebeplerin ve maddelerin varlığı hakkında «sağduyu»nun edindiği kanıları çıkardı. (L)

REİCHENBACH (Heinrich Ludwig)

Tarih 26 Haziran 2009

REİCHENBACH (Heinrich Ludwig), al­man tabiat bilgini (Leipzig 1793-Dresden 1879). Dresden Botanik bahçesini kurdu.

Başlıca eseri İcones Florae Germanicae et Helveticae’dır (Resimli Almanya ve İsviç­re Florası)
[25 cilt, 1834-1911]. —Oğlu GUSTAV (Dresden 1824-Hamburg 1889), Leip­zig üniversitesinde profesör oldu. Flora Germanica’da (Almanya Florası) çalıştı ve birçok eser yayımladi. (L)

REİCHENBERG Coğ. Bk. LiBEREC.

REİCHENBACH (Hans)

Tarih 26 Haziran 2009

REİCHENBACH (Hans), alman filozofu ve mantıkçısı (Hamburg 1891-Los Angeles 1953).

Berlin’de (1926), İstanbul’da (1933) ve Los Angeles’ta (1938) felsefe profesörü oldu. Yeni pozitifçi ve mantıkçı. Viyana okulunun kurucularındandır.
Başlıca eser­leri: Axiomatik der Ziele und Wege der Heutigen Naturphilosophie (Amacın Aksiyomatiği ve Bugünkü Tabiat Felsefesi) [1931]; Wahrscheinlichkeitslogik (Olasılık Mantığı) [1932]; W’ahrscheinlichkeitslehre ‘ (Olasılık öğretisi) [1935]; Experience and Prediction (Deney ve Kehanet) [1938]; Element s of Symbolic Logic (Semboller Mantığının Unsurları) [1947]. (L)

REİCHA (Anton)

Tarih 26 Haziran 2009

REİCHA (Anton), çek asıllı fransız müziği bestecisi ve nazariyecisi (Prag 1770-Paris 1836), çek viyolonselcisi ve bestecisi Joseph Reicha’nın (Klattau 1746-Bonn 1795) yeğe­ni.

Amcasının yardımıyla seçici prensin or­kestrasına flütçü olarak girdi. Beethoven, aynı orkestrada alto çalıyordu. 1794′te Ham­burg’da ilk operasını yazdı: Oubaldi ou les Français en Egypte (Oubaldi veya Fransız-lar Mısır’da). Sonra Paris’e gitti, Haydn ile birlikte çalıştığı, Albrechtsbergen ve Salieri ile dostluk kurduğu Viyana’da yaşadı (1802-1808). Daha sonra Paris’te yerleşti; 1829′da fransız uyruğuna geçti.

Üflemeli çalgılar için 26 beşli’iyi iyi karşılandı ve Paris Konservatuvarı kontrapunto ve füg profesörlü­ğüne getirilmesini sağladı (1818). Müzik eği­timi ve nazariyatı konusunda birçok kitap yazdı: Etudes ou Theories Pour le Piano-forte, Dirigees d’une Maniere Nouvelle (Ye­ni Metotla Yürütülen Piyano-Forte İncele­meleri ve Nazariyeleri) [1800], Traite de Melodie Abstraction Faite de Ses Rapports avec l’Harmonie (Armoni ile İlişkilerini Göz önünde Tutmadan Melodi İncelemesi) [1814],
Cours de Composition Musicale ou Traite Complet et Raisonne d’Harmonie Pratique (Müzik Besteleme Dersleri veya Pratik Armoni Dersleri) [1818], Traite de Haute Composition Musicale (Yüksek Bes­te Dersleri) [1824-1826], L’Art du Compositeur Dramatique ou Cours Complet de Com­position Vocale (Opera Bestecisinin Sanatı veya Ses Eserleri İçin Beste Dersleri) [1833]. Peüt Traite d’Harmonie (Armoni Dersleri Elkitabı). Bilgisi, tekniği ve bilimi, Liszt, Berlioz, Franck ve Gounod gibi ünlü beste­cilerin kendisinden ders almasına yol açtı. (L)

REGNAULT (Victor)

Tarih 26 Haziran 2009

REGNAULT (Victor), fransız fizikçisi ve kimyacısı (Aachen 1810 – Paris 1878). Ecole Polytechnique’te ve Madencilik okulun­da öğrenim gördü.

1840′ta, Gay-Lussac’tan sonra Ecole Polytechnique’te kimya profesörlüğü yaptı. Ertesi yıl, College de France’ın Fizik kürsüsüne geçti. 1847′de maden ocakları başmühendisliğine, 1854′te de Sevres yapımevinin müdürlüğüne geti­rildi.

Eserleri, özellikle, verilen ölçülerin son de­rece kesin olması bakımından önemlidir. Başlıca çalışmaları: akışkanlar statiğinin (sıkıştırılabilme ve genleşme) incelenmesi; doyurucu su buharı basıncının, buharlaşma ısısının, gazların ısınma ısısının, civada mutlak genleşmenin, gaz ve buhar yoğun­luklarının, sesin havada yayılma hızının ölçülmesi. Kimya alanında, alkaloitleri in­celedi ve etilenin klorlu ornatma türevle­rini elde etti. (L)

REGNAUD (Paul)

Tarih 26 Haziran 2009

REGNAUD (Paul), fransız şarkiyatçısı (Mantoche, Haute-Saöne 1838 – ay.y. 1910). Lyon üniversitesinde profesördü (1879).

Eserleri; La Rhetorigue Sanscrite (Sanskrit Belagatı) [1884]; Le Rig-Veda et les Ori-gines de la Mythologie tndo-Europeenne (Rig-Veda ve Hint-Avrupa Mitolojisinin Menşeleri) [1892]; Les Premieres Formes de la Religion et de la Tradition dans Vİn­de et la Grece (Hindistan ve Yunanistan’­da Din ve Geleneğin ilk Biçimleri) [1894] v.b. (L)

REGENER (Erich)

Tarih 26 Haziran 2009

REGENER (Erich), alman fizikçisi ve me­teoroloji bilgini (Bromberg 1881 – Stuttgart 1955). önce Berlin (1914), sonra Stuttgart 1920) üniversitelerinde profesör oldu.

Ato­mun parçalanma ihtimalini öne süren teo­rinin doğruluğunu ispatlayarak radyoaktif­lik, daha sonra da stratosfer fiziği üstünde çalıştı. Kozmik ışınları incelemek için, rad­yoelektrik cihazlarla donatılan ve stratos­fere gönderilen sonda balonlarından yarar­lanmayı düşündü. Kozmik ışınların ener­jisini ölçtü. 200 m’den fazla su derinlikle­rine kadar kozmik ışınları inceledi. (L)

REGELSBERGER (Ferdinand)

Tarih 26 Haziran 2009

REGELSBERGER (Ferdinand), alman hu­kukçusu (Gunzenhausen 1831 – Göttingen 1911).

Zürich (1863 – 1868), Giessen (1868-1872), Würzburg (1872-1881), Breslau (1881-1384) ve Göttingen (1884′ten sonra) üni­versitelerinde profesörlük yaptı. XIX. yy.ın en büyük alman pandekt hukukçusudur.
Başlıca eserleri: Streifzüge im Gebiet des Zivilrechts (Medenî Hukukta Arama Ha­reketi) [1892] ve Zur Lehre vom Alters- orzug der Pfandrechte (Rehin Hukukun­da Yaş İmtiyazı üstüne) [1859]. (M)

REES (Otto VAN)

Tarih 26 Haziran 2009

REES (Otto VAN), hollandalı iktisatçı (Liege 1825 – Utrecht 1868).

Groningen (1858) ve Utrecht (1850-1868) üniversitelerinde si­yasal bilgiler profesörlüğü yaptı. Pantheon dergisinin müdürü oldu. Geschiedenis der Staathuishoudkunde in Nederland tot op’t Eende der 18. de Eeuw (Hollanda’da 18. yy. Sonlarından Günümüze Kadar İktisat Tarihi) [2 cilt, 1865-1868] adlı bir eseri var­dır.
Tarihî eserleri arasında, Pieter de la Court’un ortaya attığı nazariyelerin açık­laması da (1851) yer alır. (M)

REHM (Hermann)

Tarih 26 Haziran 2009

REHM (Hermann), alman hukukçusu (Augsburg 1852 – Strasbourg 1917). Münih, Marburg, Giessen, Erlangen ve Strasbourg üniversitelerinde profesörlük yaptı.

Amme hukuku uzmanıydı, özellikle alman monar­şi hukukunun siyasî ve tarihî bakımdan teşkilâtlandırılmasına önemli katkılarda bu­lundu.

Başlıca eserleri: Geschichte der Sta-atsrechtswissenschaft (Devletler Hukuku Tarihi) [1896], Allgemeine Staatslehre (Ge­nel Devlet Doktrini) [1899]; Modernes Fürstenrecht (Çağdaş Prenslik Hukuku) [1905], Kommentar Zum Privatversicherun-gsgesetz (Özel Sigorta Kanunu üstüne Yo­rum) [1907]; Das Reichsland Elsass-Lotringen (Alsace-Lorraine Eyaleti) [1912], Das Politische Wesen der Deutschen Monarchie (Alman Monarşisinin Siyasî Yönü) [1912]. (M)

REDLİCH (Oswald)

Tarih 25 Haziran 2009

REDLİCH (Oswald), avusturyalı tarihçi (innsbruck 1858 – Viyana 1944).

Viyana’da profesörlük yaptı (1893), Monumenta Germaniae Historica’yı yönetti (1903) ve Avusturya Tarih enstitüsü yöneticiliğine getirildi (1926).

Başlıca eserleri: Die ös­terreichische Annalistik (Avusturya Yıllık­ları) [1882], Rudolf von Habsburg (1903). Geschichte österreichs (Avusturya Tarihi) [1921]. Dahlmann-Waitz,ı yeniden gözden geçirdi. (L)
REDM i. Bk. REDEM.

RECORDE (Robert)

Tarih 25 Haziran 2009

RECORDE (Robert), ingiliz matematikçisi (Tenby 1510′a doğr. – Londra 1558). Oxford’da, daha sonra Londra’da profesörlük yaptı.

Başlıca eserleri: The Ground of Artes (Sanatların Temeli) [1540], Pathwaye to Knowledge (Bilime Giden Dar Yol) [1551], The Whetstone of Witte (Bilginin Bileytaşı) [1557].

Bir cebir kitabı olan bu sonuncu eserde, kök alma, oran dışı sayılarla hesap öğretilmekte,
+ ve — işaretleri kullanılmak­ta, ayrıca, basılı bir eserde ilk defa olarak, eşitliği göstermek için
= işaretinden yarar­lanılmaktadır. (L)

RECLUS (Elisee)

Tarih 25 Haziran 2009

RECLUS (Elisee), fransız coğrafyacısı (Sainte-Foyla-Grande 1830 – Thourout, Brug-ge yakınları 1905).

Cumhuriyetçi düşüncele­ri yüzünden 1851′de Fransa’dan ayrılmak zorunda kaldı, Avrupa’da gezdi, bir süre için Amerika’ya gitti, Paris’e dönünce (1857), La Terre, Description des Phenomenes de la Vie de Globe (Yeryüzü, Yer­küredeki Hayat Olaylarının Tasviri) [1867-1868] adlı iki ciltlik eserini yayımladı. En­ternasyonal’e girdi. Komün’e katıldığı için sürgün edildi.

Yurt dışında Geographîe üni­verselle (Evrensel Coğrafya) [1875-1894] adlı büyük eserini yazmağa başladı; bu eser sayesinde 11892′de yeni Brüksel üni­versitesinde profesör oldu.

Başlıca eserle­ri: Afrigue Australe (Güney Afrika) [1901], kardeşi Onesime ile birlikte yazdığı L”Em-pire du Milieu (1902), Homme et la Terre (İnsan ve Toprak) [1905-1908]. — Büyük kardeşi ELİE, fransız yazarı (Sainte-Foy-la-Grande 1827 – Brüksel 1904), 1848 cum­huriyetçi hareketine katıldı; iki defa sürgün edildi. Kardeşi Elisee Reclus’nün yazdığı kitaplara katkısı oldu.

Başlıca eseri: Les Primitifs, Etudes d’Ethnologie Comparee (İlk İnsanlar, Karşılaştırmalı Etnoloji İn­celemeleri) [1855]. — ONESiME, fransız coğrafyacısı (Orthez 1837 – Paris 1916), ön­cekilerin kardeşi. Afrika ve Avrupa’nın birçok yerini dolaştı. Başlıca eserleri: La France et ses Colonies (Fransa ve Sömürge­leri) [1886-1889]; 1910-1914′te Nouvelle Ge­ographîe Üniverselle Bong (Yeni Bong Dünya Coğrafyası) [1910-1914]. — ARAMAND (Orthez 1843 – Sainte-Foy-la-Grande 1927); öncekilerin kardeşi, Orta Amerika’yı dolaş­tı ve yolculuk hatıralarını yayımladı. — PAUL. fransız hekimi, öncekilerin kardeşi (Orthez 1847 – Paris 1914). Tüberküloz ve husye sifilisi üstüne incelemeler (Malaâie Kystique de la Mamelle [Memede Kist Has­talığı]) yayımladı ve lokal anestezi üstüne eserler verdi. (L)

RAYMOND (Fulgence)

Tarih 24 Haziran 2009

RAYMOND (Fulgence), fransız hekimi (Saint-Christophe 1842 – Planche şatosu, Vienne 1910).

1878′de hastahaneler hekimi, 1880′de agreje profesör ve hocası Charcot’nun ölümünden sonra da Sinir Has­talıkları kliniği profesörü oldu. özellikle sinir ve akıl hastalıkları üstünde çalıştı.

Başlıca eserleri: Etudes Anatomiques, Physiologiques et Cliniques de l’Hemichoree, de l’Hemianesthesie et des Tremblements Symptomatiques (Hemikore, Hemianestezi ve Belirti Titremeleri Üstüne Anatomik, Fizyolojik ve Klinik İncelemeler) [1874], Atrophies Musculaires et Maladies Amyotrophiques (Kas Atrofileri ve Amyotrofik Hastalıklar) [1889], Clinique des Maladies du Systeme Nerveux (Sinir Sistemi Hasta­lıkları Kliniği) [1894-1903]. (L)

RAYLEİGH

Tarih 24 Haziran 2009

RAYLEİGH (John William STRUTT, üçün­cü —baronu), ingiliz fizikçisi (Langford Grove 1842-Witham, Essex 1919).

Cambridge üniversitesinde okudu. 1879′da, Maxwell’den sonra aynı üniversitenin fizik profesörü ol­du ve 1887′ye kadar bu görevde kaldı. O tarihte, Tyndall’den boşalan Tabiat Felse­fesi kürsüsünü yönetmek için Londra Kral­lık enstitüsüne çağrıldı. 1905′te Royal Society başkanlığına, 1908′de Cambridge üni­versitesi şansölyeliğine, 1910′da da Paris Bi­limler akademisi yabancı üyeliğine seçildi.

Lord Rayleigh, fiziğin bütün dallarında ilgi çekici eserler verdi. Tek moleküllü ince elektron tabakalarını inceleyerek, bazı mo­leküllerin boyutlarını belirledi ve Avogadro sayısının değerini hesapladı (1892). Sıvıların yüzeyindeki duraklı dalgaları, ince lamların titreşimini, kılcallık olayını ve yüzey geri­limlerini inceledi. Gazların yoğunluklarını kesinlikle belirledikten sonra, Ramsay ile birlikte argon’u keşfetti. Işığın dağılması ve gökyüzünün rengi üstüne yaptığı ünlü araş­tırmaları da anılmağa değer. Lord Rayleigh’ın kaleme aldığı monografiler, Cambrid­ge üniversitesinin yayımladığı «Scientific Papers»ta çıktı (1904 Nobel Fizik ödülü). [L]

RAY veya WRAY

Tarih 24 Haziran 2009

RAY veya WRAY, lat. Raius, ingiliz ta­biat bilgini (Black-Notley, Essex 1627-ay. y. 1705). Babası demirciydi.

Yirmi üç ya­şında yunanca profesörü olan Ray, bir yan­dan da botanik öğrenimine devam etti. 1660′ta bir bitki katalogu yayımladı: Catalogus Plantarum circa Cantabrigiarn Nascentium. Anglikan papazı oldu. Sonra Willoughby ile birlikte Avrupa’da ve Akdeniz kıyılarında bilimsel inceleme gezilerine çık­tı. Büyük eseri Methodus Plantarum Nova (1682) için malzeme topladı.

Bu eserinde bir çeneklilerle iki çeneklileri kesinlikle birbirinden ayırdı. Historia Platarum (Bit­kilerin Tarihi) adlı eseri de (1686-1704) amîmağa değer. Ray, Willoughby’ın adiyle yayımlanan Synopsis Methodica Animalium Quadrupedum et Serpentini Generis (1693) ve Synopsis Methodica Avium et Piscium adlı iki eseriyle ingiliz zooloji biliminin ku­rucularından sayılır.

Coğrafya alanında, akarsuların toprağı aşındırmasını ve deniz­lerin karalara doğru yürümesini inceledik­ten sonra dünyanın eninde sonunda eriye­ceği görüşünü savundu; bu bakımdan kö­tümser eğilimin öncülerindendir. (L)

RAVAİSSON-MOLLİEN (Felix LACHER)

Tarih 24 Haziran 2009

RAVAİSSON-MOLLİEN (Felix LACHER), fransız filozofu ve arkeologu (Namur 1813

— Paris 1900). 1837′de Essai sur la Metaphy-sique d’Aristote (Aristoteles’in Metafiziği Üstüne bir Deneme) adlı eseri için Mic-helet ile birlikte Berlin Manevî bilimler akademisi ödülünü kazandı.
Bu denemeyi ikinci bir ciltle tamamlayarak 1846′da ya­yımladı. 1838′de doktor ve Rennes fakültesine profesör, 1859-1888 arasında yüksek öğretim genel müfettişi oldu.

Başlıca eser­leri: L’Habitude (Alışkanlık) [1839] adlı te­zi (bu tez bütün bir Aristoteles metafiziği­ni kapsar); Rapport sur le Stoicisme (Sto-isizm Üzerine Açıklama) [1868]; bir arke­oloji eseri: la Venüs de Milo (Milo Ve­nüs’ü) [1871]; Morale et Metaphysiçue (Ah­lâk ve Metafizik) [1893]. (L)

RAUPACH (Ernst)

Tarih 24 Haziran 2009

RAUPACH (Ernst), alman tiyatro yazan (Staupitz, Silezya 1784 – Berlin 1852). Rus­ya’da profesörlük yaptı, sonra Berlin’e yer­leşti (1824).

Krallık tiyatrosu için yüz yir­mi oyun yazdı. Konularının çoğunu tarih­ten alan bu eserlerin on altısı Hohenstau­fen hanedanıyle ilgilidir. (L)

RAUMER (Kari Georg)

Tarih 24 Haziran 2009

RAUMER (Kari Georg), alman pedagogu ve jeologu (Wörlitz, Dessau 1783 – Er-langen 1865).

Göttingen ve Halle’de hukuk, Freiberg ve Paris’te (1808) jeoloji oku­du. Fichte’nin Reden an die Deutsche Nation (Alman Milletine Nutuklar) kitabını inceleyerek alman milletinin yeniden doğuşuyle ilgili düşünceleri şekillendirdi ve 1809′da Pestalozzi’nin metodunu daha yakından derinleştirmek için Yverdon’a gitti, ama memnun kalmayarak kısa süre sonra bu­radan ayrıldı.

1811′de Breslau üniversitesi­ne mineraloji profesörü tayin edildi; 1819′da liberal düşünceleri yüzünden güçlükler­le karşılaşınca Halle üniversitesine geçti. Soruşturmalar devam ederken 1923te is­tifa etti ve Nürnberg’de Dittemar enstitüsü­ne yardımcı müdür oldu. 1827′de Erlangen’e joloji profesörlüğüne getirildi ve ölü­müne kadar bu görevde kaldı (Erlangen’de pedagoji dersleri de verdi).
Başlıca ese­ri: Geschichte der Padagogik (Pedagoji Ta­rihi) [4 cilt, 1843-1854]. (M)

RAUMER (Friedrich Ludwig von)

Tarih 24 Haziran 2009

RAUMER (Friedrich Ludwig von), alman tarihçisi (Wöriitz, Dessau yakınları 1781 -Berlin 1873). Breslau’da siyasal bilgiler profesörlüğü yaptı (1811).

Geschichte der Hohenstaufen (Hohenstaufen’lar Tarihi) [1823] adlı bir eser yayımladı. Sonra Berlin’de profesör oldu ve Geschichte Europas seit Ende des 15. Jahrhundert’i (XV. yy.ın Sonuna Kadar Avrupa Tarihi) [1832]. yaz­dı. (L)

RATZEL (Friedrich)

Tarih 24 Haziran 2009

RATZEL (Friedrich), alman coğrafyacısı (Karlsruhe 1844-Ammerland 1904). 1876′da coğrafya doçenti, sonra Münih üniversite­sinde profesör oldu, daha scnra Leipzig (1886) üniversitesinde ders verdi.

Antropo-coğrafyanın kurucusudur. Coğrafî ortamla devlet sistemi arasındaki ilişkileri göstermeğe çalıştı; beşerî olayların yayılma alanlarını araştırmak ve bu alanları yer­yüzü organizmasını meydana getiren şey­lerden sunî bir şekilde ayırmamak gere­ği üstünde durdu.
Bazı halkları genişle­meğe ve hâkimiyet kurmağa sürükleyen «mekan duygusu»nu tanımlamağa çalış­tı.

Başlıca eserleri: Anthropogeographie (Antropo-Coğrafya) [1882-1891], Völkerkunde (Sosyoloji) [1885-1888]; Politische Geographie (Siyasî Coğrafya) [1897], Die Er­de und das Leben (Toprak ve Hayat) [1901 -1902]. Makalelerini Kleine Schriften (Kı­sa Yazılar)
[2 cilt, 1906] adı altında top­ladı. (L)

RATTAZZİ

Tarih 24 Haziran 2009

RATTAZZİ (Urbano, — kontu), italyan si­yaset adamı (Alessandria 1808-Frosinone 1873).

Avukattı. Hukuk profesörü oldu. Torino parlamentosuna seçildi (1848), burada Merkez solu yönetti. Eğitim ve adalet ba­kanlığı yaptı ve hükümeti Avusturya ile mütarekeyi bozmağa teşvik etti (mart 1849). Meclis başkanı (1852) olarak Cavour’a Connubio koalisyonu içinde Merkez solun des­teğini sağladı.
Adalet bakanı oldu (1853). İç­işleri bakanıyken (1855-1858) Cavour ile bo­zuştu. La Marmora kabinesinde yeniden görev aldı (1859-1860). Başbakan olunca (mart-aralık 1862) Garibaldi’yi Güney İtal­ya’da harekete geçmeğe teşvik etti ve onun Aspromonted’e esir düşmesi üzerine istifa etmek zorunda kaldı.
Ricasoli’nin yerini al­dı (nisan-ekim 1867). Garibaldi’yi tekrar Roma’ya karşı kışkırttı ve Mentana savaşı ari­fesinde çekildi. (L)

RATHKE (Martin Heinrich)

Tarih 24 Haziran 2009

RATHKE (Martin Heinrich), alman ana­tomi bilgini (Danzig 1793 – Königsberg 1860). önce Dorpat üniversitesinde patolo­ji ve fizyoloji okuttu.

Sonra K. E. von Baer’in yerine Königsberg üniversitesinde anatomi ve zooloji profesörü oldu. 1825′te memelilerin ve kuşların dölütlerinde balık­ların solungaçlarını andıran bazı organ ya­pılarına rastladı. Bu buluş, tabiat felsefe­cilerinin düşüncelerini çürütmekte, K. E. von Baer’in biyogenetik kanununu doğrula­maktaydı. (L)

RASONYİ (Laszlo)

Tarih 23 Haziran 2009

RASONYİ (Laszlo), macar türkoloğu (Liptoszentmiklos, Macaristan 1899). Budapeş­te ve Berlin üniversitelerinde öğrenim gör­dü.

Macar İlim Akademisi kütüphanesin­de görev aldı (1921). Ankara üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya fakültesinde açılan Hungaroloji kürsüsü profesörlüğü yaptı (1935-1942). Macaristan’daki Kolozvar üni­versitesinin türkoloji profesörlüğüne getiril­di; bu üniversitede bir türkoloji enstitüsü kurdu (1942-1944).
İkinci Dünya savaşı sı­rasında Budapeşte’ye, sonra Avusturya’daki Badgastein’e, daha sonra Feffernitz’e göç etti (1944). 1946′da Budapeşte’ye döndü. Balkan enstitüsünde (1947-1949), Macar İlim Akademisi kütüphanesinde görev al­dı. Şarkiyat enstitüsünü kurdu. 1963′te Ankara’deki eski görevine çağrıldı ve bir sü­re burada çalıştı. Macar-türk kavimlerinin ilişkileri, türk kavimleri ve özellikle türk kişi adlan üzerindeki çalışmalarıyle ün yaptı.

Başlıca eserleri: Macar Arkeolojisinde Hunlar, Ayarlar ve Macarlar (1938); Dünya Tarihinde Türklük (1942; ikinci ba­sımı 1971′de Tarihte Türklük adiyle); Ma­carlar ve Türkler (1944); Finler ve Ruslar (Naci Tuğrul adiyle, 1959); Histoire des Petcheneques, Ouzes et Comans (Kumanlar, Oğuzlar ve Peçeneklerin Tarihi) [Fundamenta III, 1970]. (M)

RAPPAPORT (Emil Stanislaw)

Tarih 23 Haziran 2009

RAPPAPORT (Emil Stanislaw), polonyalı hukukçu (Varşova 1877-Lodz 1965). Avu­katlık, profesörlük ve hâkimlik yaptı. Yük­sek mahkeme hâkimliğine getirildi. 1927′de çeşitli devletlerin ceza hukuklarında bir bir­lik sağlamak amacıyle Varşova’da toplanan ilk milletlerarası konferansa başkanlık etti. (L)

RANKİNE (William John Macquorn)

Tarih 22 Haziran 2009

RANKİNE (William John Macquorn), iskoçyalı mühendis ve fizikçi (Edinburgh 1820-Glasgow 1872). Demiryolları yaptı, 1835′te Glasgow üniversitesinde mekanik profesörü oldu. Termodinamikte «enerji» terimini ileri sürdü, mekanikte potansiyel enerjiyle kinetik enerji arasındaki farkı or­taya koydu ve bu sayede enerjetiği kurdu. Dalgaların hareketi, pervaneler, buhar ma­kinesi, esneklik teorisi, sürtmenlerin etkisi üstünde incelemeler yaptı. (L)

RANVİER (Lois Antoine)

Tarih 22 Haziran 2009

RANVİER (Lois Antoine), fransız histoloji bilgini (Lyon 1835 – Vendranges, Loire 1922). 1875′te histoloji laboratuvarı müdü­rü oldu. College de France’ta profesörlük yaptı. Dr. Cornil ile birlikte birçok anato­mi ve histoloji ders ve el kitabı yayımla­dı. (L)

RANGABİS (Aleksandros Rizos)

Tarih 22 Haziran 2009

RANGABİS (Aleksandros Rizos), yunanlı siyaset adamı ve yazar (İstanbul 1810-Atina 1892). Atina üniversitesinde arkeoloji profesörlüğü yaptı. Dışişleri bakanı oldu (1856). Paris ve Berlin elçiliklerinde bulun­du. Modern Yunanistan’a, Eski Yunanca’ya yakın edebî bir dil kazandırmağa çalı­şan yazarlardandır.
Başlıca eserleri: Historia tis Arkhaias Kallitekhnias (İlkçağ Güzel Sanatlar Tarihi) [1866]; Syllogi ton Hellinikon Arkhaiotiton (İlkçağ Helen Eserleri Derlemesi) [1842], Politikai Arkhaiotites (Siyasetle İlgili İlkçağ Eserleri) [1866]. (L)

RAMUS

Tarih 22 Haziran 2009

RAMUS (Pierre DE LA RAMeE, daha çok latince — adiyle tanınır), fransız hümanisti, matematikçisi ve filozofu (Cuts, Vermandois 1515-Paris 1572). İflâs etmiş bir kişizadenin oğluydu; gündüzleri Navarre kole­jinde uşaklık ederek, geceleri de okuyarak edebiyat doktoru oldu.
Aristoteles’i yeren iki eser yazdı: Dialeciicae Partitiones ve Aristotelicae Animadversiones (1543). Sorbonne, bu eserlere tepki gösterdi ve kral konseyi Ramus’u mahkûm etti. Ama 1545′te Presles kolejinin başkanı ona kendi ye­rine geçmesini teklif etti; 1547′de Henri II Sorbonne’un kararını geçersiz saydı ve Ramus 1515′de Lorraine kardinali sayesinde krallık kolejinde
(College de France) kürsü sahibi oldu. Böylece Colîege de France’a tayin edilen ilk matematik profesörü oluyordu. Poissy kolokyumundan sonra (1561) Ramus, reform hareketine katıldı ve kürsüsünden ayrılmak zorunda kaldı. Amboise barışının ardından görevine döndü (1563-1567). 1568′de Almanya’ya bir yolcu­luk yaptı. Saint-Germain barışından (1570) sonra Paris’e döndü. Düşmanı Charpentier’nin kiralık kaatilleri tarafından, Saint-Barthelemy katliamı sırasında Presles kole­jinde öldürüldü. (L)

RAMSEY (Arthur Michael)

Tarih 22 Haziran 2009

RAMSEY (Arthur Michael), anglikan baş­papazı (Cambridge 1904). Cambridge üni­versitesinde okudu. 1929′da papaz oldu. 1940′ta Durham, 1950′de de Cambridge üniversitesinde ilahiyat profesörlüğü yaptı. 1952′de Durham piskoposu, dört yıl sonra da York başpiskoposu oldu. 1961′de Conterbury başpiskoposluğuna ve ingiltere yar­gıç başpapazlığına getirildi.
Başlıca eserle­ri: The Gospel and the Catholic Church (İncil ve Katolik Kilisesi) [1936], introducing the Christian Faith (Hıristiyan İnan­cına Giriş) [1961]. (L)

RAMSAY (sir William)

Tarih 22 Haziran 2009

RAMSAY (sir William), ingiliz kimyacısı (Glasgow 1852-Hingh Wyycombe, Bucks 1916).

Bristol (1880), daha sonra Londra üniversitesinde (1887) profesör oldu ve 1879′da Borwn hareketini moleküller arasın­daki çarpışmalarla açıkladı. 1894′te lord Raleigh ile birlikte, havada argon ve 1895′te Cleve ile işbirliği yaparak kleveit’te hel­yum bulunduğunu keşfetti.
1898′de de Tra­vers ile birlikte havadaki öbür nadir gazları buldu.
1904′te, Soddy ile beraber çalışarak, radyum’un parçalanma ürünleri olarak ra­don ve helyum’u elde etti. Aynı yıl Nobel Kimya ödülünü kazandı. (L)

RAMMELSBERG (Kari Friedrich)

Tarih 22 Haziran 2009

RAMMELSBERG (Kari Friedrich), alman kimyacısı ve mineraloji uzmanı
(Berlin 1813-Grosslichterfelde, Berlin yakınları 1899). 1845′te Berlin üniversitesinde profesör oldu, sonra aynı üniversitenin kimya laboratuvarı yöneticiliğine getirildi. Oksit sülfür ve silikat şeklindeki anorganik maddeler üzerine bir­çok araştırma yaptı, mineraloji ve billûrbilim ile ilgili eserler yayımladı. (L)

RAMLER (Kari Wilhelm)

Tarih 22 Haziran 2009

RAMLER (Kari Wilhelm), alman şairi (Kolberg 1725-Berlin 1798). Kadeler akademisin­de profesördü; Berlin’de Millî tiyatroyu yö­netti. Klasik üslûpta yazdığı odları ve kantatları Lyrische Gedichte (Lirik Şiirler) [17721 adlı eserinde topladı. (L)

RAMBERT (Eugene)

Tarih 22 Haziran 2009

RAMBERT (Eugene), isviçreli yazar (Sales, Vaux kantonu 1830 – Lozan 1886). Eserlerini fransızca yazdı. Necker ailesin­de özel öğretmen olarak çalıştı. Zürich Teknik okulunda (1860-1881), sonra Lozan akademisinde (1881-1886) fransız edebiyatı profesörü oldu. Şiirlerinden başka şu eser­leri vardır: Les Âlpes Suisses (İsviçre Alp­leri) [5 cilt, 1865-1875], Ecrivains Nationaux Millî Yazarlar) [1874], Alexandre Vinet (1875), Alexandre Caleme (1884). [L]

RAMAZZİNİ (Bernardino)

Tarih 22 Haziran 2009

RAMAZZİNİ (Bernardino), italyan hekimi (Carpi 1633 – Padova 1714). Padova üni­versitesinde profesördü; De Morbis Arti-ficum (1713) adlı eserinde, iş kazalarının önemini, alınacak bazı sağlık ve güvenlik tedbirlerini belirterek bu alanda öncülük yaptı. (L)

RANKİNE (William John Macquorn)

Tarih 22 Haziran 2009

RANKİNE (William John Macquorn), iskoçyalı mühendis ve fizikçi (Edinburgh 1820-Glasgow 1872). Demiryolları yaptı, 1835′te Glasgow üniversitesinde mekanik profesörü oldu. Termodinamikte «enerji» terimini ileri sürdü, mekanikte potansiyel enerjiyle kinetik enerji arasındaki farkı or­taya koydu ve bu sayede enerjetiği kurdu. Dalgaların hareketi, pervaneler, buhar ma­kinesi, esneklik teorisi, sürtmenlerin etkisi üstünde incelemeler yaptı. (L)

RANKE (Leopold von)

Tarih 22 Haziran 2009

RANKE (Leopold von), alman tarihçisi (Wiehe, Thüringen 1795-Berlin 1886). Ber­lin’de profesörlük yaptı (1825-1871), resmî tarih yazarlığına getirildi (1841).

Venedik kütüphanesi belgelerinden yararlanarak Geschichte der Germanischen und Roma-nischen Völker 1494 bis 1535 (1494-1535 Arasında Germen ve Latin Halklarının Ta­rihi) [1824], Die Osmanen und die Spanische Monarchie im 16, und 17. Jahrhundert (XVI. ve XVII. yy.larda Osmanlılar ve İs­panya Krallığı) [1827], Die Römische Pâpste, ihre Kirche und ihr Staat im 16. und. 17. Jahrhundert (Roma Papaları, Kilisele­ri, XVI. ve XVII. yy.larda Papalık Dev­leti) [1834] adlı eserleri yazdı,
öbür eser­leri: Deutsche Geschicte im Zeitaller der Reformation (Reform Çağında Alman Ta­rihi) [1839-1847], Die Serbische Revolution (Sırp İsyanı) [1829], Serbien und die Türkei im 19. Jahrhundert (XIX. yy.da Sırbis­tan ve Türkiye) [1879]. 1875′te başladığı Weltgeschichte
(Dünya Tarihi) adlı ese­rini bitiremedi. Modern tarih anlayışı onun­la olgunluğa ve metot sağlamlığına kavuş­tu denebilir. (L)

RAMAN

Tarih 20 Haziran 2009

RAMAN (sir çandrasekaba venkata), hintli fizikçi (Triçinopoly 1888). önce maliye memurluğu yaptı (1907), sonra Kal­küta üniversitesi fizik profesörü (1915) ve Bangalor’daki tndian İnstitute of Science’ın (Hindistan Bilim enstitüsü) fizik bölü­münün yöneticisi oldu. 1928′de, kendi adını taşıyan etkiyi keşfetti. (1930 Nobel Fizik ödülü.) [L]

RAHBECK (Knud Lyhne)

Tarih 19 Haziran 2009

RAHBECK (Knud Lyhne), danimarkalı ya­zar (Kopenhag 1760 – ay.y. 1830). Almanya’­ya ve Fransa’ya yaptığı bir yolculuktan sonra, Kopenhag’a döndü ve orada Pram ile birlikte Minerva ve Den Danske Tilskuer dergilerini yönetti. Üniversitede este­tik profesörlüğü yaptı (1790-1799). Çok sa­yıda eser yayımladı. Karısı Kamma ile bir­likte, danimarkalı preromantik ve romantik genç yazarları biraraya getirdi. (L)

RAGUİN (Eugene)

Tarih 19 Haziran 2009

RAGUİN (Eugene), fransız jeologu (Paris 1900). Paris Maden okulunda profesörlük yaptı, Jeoloji Harita dairesi müdürü ve Fransız Jeokimya derneğinin ilk başkanı oldu.

Başlıca eserleri: Geoiogie Âppliguee (Uygulamalı Jeoloji) [1934]; Geoiogie du Granite (Granitin Jeolojisi) 1946]. RAGUSA, İtalya’da şehir, Sicilya’da, il idare merkezi, irminio vadisine hâkim bir tepe üzerinde; 57 300 nüf. Şehir iki ayrı çekirdekten meydana gelir: daha eski olan Ragusa ibla’da XVIII. yy.dan kalma sa­raylar ve kiliseler vardır; daha aşağıda olan bu eski şehir, çok büyük bir merdivenle düzgün planlı modern şehre (XVIII. yy.-dan kalma katedral) bağlıdır. Ragusa önem­li bir tarım pazarıdır; petrol rafinerisi, — Ragusa ili, 247 200 nüf. özellikle tepeler­den meydana gelen şehir, Sicilya’nın gü­neydoğu kısmında, Akdeniz kıyısında uzanır. Kıyı ovası bağlar ve turunçgil bahçe­leriyle kaplıdır. İç kısımdaki tepelerde hayvancılık yapılır. Petrol yatakları işlet­mesi. (L)

RAFİNESQUE (Constantine Samuel)

Tarih 18 Haziran 2009

RAFİNESQUE (Constantine Samuel), amerikalı botanikçi (Galata, İstanbul 1783-Philadelphia, Pennsylvania 1840). Pennsylvania ve Delaware’de botanik araştırmaları yaptı.

1805′te topladığı botanik örnekleriyle Pa­lermo’ya (Sicilya) gitti ve 1851′e kadar ora­da kaldı. 1815′te, A.B.D.’ye doğru yol alır­ken, içinde bulunduğu geminin Long island açıklarındaki Fisher adasında, kazaya uğ­raması sonucu yirmi yıllık koleksiyonu kay­boldu. A.B.D.’ye yerleşti ve Lexing’ton’daki (Kentucky) Transylvania üniversitesinde bo­tanik profesörü oldu (1818-1826). Geniş kül­türlü bir insandı, fakat durmadan yenilik arama arzusu çalışmalarında karışıklıklar yarattı ve sık sık yanlışlıklara düştü.
Baş­lıca eserleri: Ancient History or Annals of Kentucky (Kentucky’nin Eski Tarihi veya Kentucky Yıllıkları) [1824]; Medical Flora of the United States (A.B.D.’nin Tıp Flo­rası) [1828-1830]; A Life of Travels and Re-searches in North America and South Europe (Kuzey Amerika ve Güney Avrupa’da Yolculuk ve Araştırmalar) [1836], Pleasures and Duties of Wealih (Servetin Verdiği Zevk ve Görevleri) [1840]. (M)

RADHAKRİŞNAN (Sarvepalli)

Tarih 17 Haziran 2009

RADHAKRİŞNAN (Sarvepalli), hintli siya­set adamı (Tiruttani, Madras 1888). Madras’ta felsefe profesörlüğü yaptı.
Oxford’da, Karşılaştırmalı Din Tarihi kürsüsüne geti­rildi (1926). Hindistan’a dönüşünde Kalküta’da öğretime devam etti (1930). Sonra yine Oxford’a (1936) gitti, Doğu Dilleri kürsüsü profesörlüğüne tayin edildi. Benares üniversitesi rektörü (1939) oldu, Unesco’da Hint delegasyonunu yönetti (1946-1952). Sovyet Rusya elçiliği yaptı (1949-1951), 1952′de Hindistan cumhurbaşkanı yar­dımcısı, 1962′de cumhurbaşkanı oldu.
Tagor ve Gandhi’nin düşüncelerine yakın olan gö­rüşlerini The Hindu View of Life (Hinduların Hayat Görüşü) [1927], Religion and Society (Din ve Toplum) [1947], East and West (Doğu ve Batı) [1956] adlı eserlerin­de dile getirdi. 1967′ye kadar cumhurbaş­kanlığı görevinde bulundu. (L)

RADET (Georges)

Tarih 17 Haziran 2009

RADET (Georges), fransız tarihçisi (Chesley, Aube 1859 – Saint Morillon, Gironde 1940). Fustel de Coulanges’ın öğrencisiydi. Atina enstitüsü üyesi (1884-1887), daha sonra BordeauK üniversitesinde profesör oldu (1888-1934). Revue des Etudes Anciennes’i (1889) kurdu, özellikle helenistik devrin ta­rihçisi olarak Alexandre le Grand (Büyük İskender) [1931] ve Notes Critiques sur Y-Histoire d’Alexandre (iskender Tarihi üs­tüne Tenkit Notları) [1925-1933] adlı iki eser yazdı. (L)

RADBRUCH (Gustav)

Tarih 17 Haziran 2009

RADBRUCH (Gustav), alman hukuk bil­gini (Lübeck 1878-Heidelberg 1949). Birinci Dünya savaşından sonra siyasî hayata atıl­dı; Wirth ve Stresamann hükümetlerinde Sosyalist partiden adalet bakanı oldu; ama özellikle hukukla ilgili konular ve hukuk felsefesi üstüne incelemeler yaptı; Heidelberg (1910), Königsberg (1914), Kiel ve tek­rar Heidelberg (1926) üniversitelerinde ders verdi; 1933′te nazi aleyhtarı davranışları yüzünden profesörlükten uzaklaştırıldı.
Baş­lıca eserleri: Rechtsphilosophie (Hukuk Fel­sefesi) [1914], Kulturlehre des Sozialismus (Sosyalizmin öğretilmesi) [1922], Gestalten und Gedanken (Şekiller ve Düşünceler) [1944]. (M)

RABUT (Charles)

Tarih 17 Haziran 2009

RABUT (Charles), fransız mühendisi (Paris 1852-ay.y: 1925). Bayındırlık bakanlığına girdi, Mühendislik okulunda profesörlük yaptı (1896-1912), 1912′de bayındırlık başmüfettişi oldu.
Köprü inşaatında, hiç değil­se bazı kısımlarının yapımında ve özellikle, köprülere uygulanan kontrol işlemlerinde yenilikler yaptı. Bu kontrol işlemlerinde kul­lanılmak üzere, parçaların basınç altında uzamasını kontrol edebilen bir âlet ve yine parçaların birbirlerine göre ötelenme ve dönme hareketlerini gösteren bir kayıt ci­hazı tasarladı. Böylece, herhangi bir inşaa­tın temel elemanlarını «dinleyerek», hangi parçalara destek vurmak gerektiğini orta­ya koyan usulü buldu.

Hesaplarla varılan sonuçları, laboratuvar denemeleriyle maketler üstünde kontrol eden ilk o oldu. 1902′de, betonarmenin şekil değiştirmeı kanunlarını, bu şekil! değişikliklerinin hesaplanmasını ve betonarmenin kullanış kurallarını açıklaya­rak, yapı sanatında gerçek bir devrim yaptı. İnşaatta, sünger taşı, cüruf v.b.’den yapıl­mış hafif betonların ve köprü ayaklarında, kulelerde borulu betonun kullanılmasını sağ­ladı.
Ayrıca, hidrolik konusunda, bazı çalışmalar, dönüşümler teorisi üstüne araştırmalar yaptı ve eşzamanlı bir denklemler sistemi için bir çözüm metodu buldu. (L)

RABUTİN (Roger DE). Bk. BUSSY.
RAC i. (fars. râc). Anat. Esk. Mide. (M)

RABL (Cari)

Tarih 17 Haziran 2009

RABL (Cari), avusturyalı anatomi uzma­nı (Wels, Yukarı Avusturya 1853 – Leipzfg 1917). Viyana (1885-1886), Prag (1886-1904) ve Leipzig üniversitelerinde profesörlük yap­tı. Anatomi ve embriyoloji üstüne önemli araştırmaları vardır. (M)

RABEL (Ernst)

Tarih 17 Haziran 2009

RABEL (Ernst), avusturyalı hukukçu (Vi­yana 1874 – Zürich 1955). Leipzig (1904-1960), Basel (1906-1910), Kiel (1910-1911), Göttingen (1911-1916), Münih (1916-1926), Berlin (1926′dan sonra) üniversitelerinde profesörlük yaptı; Milletlerarası Karşılaştırmalı Hukuk derneğine başkanlık etti (1925). Berlin’de Kaiser Wilhelm Gesellac-haft Milletlerarası ve Yabancı özel Hukuk enstitüsüne müdür oldu. Eski hukuk, özel devletler hukuku ve karşılaştırmalı hukuk konularında önemli incelemeleri vardır.

Baş­lıca eserleri: Unmöglichkeit der Leistung (Randımanın imkânsızlığı) [1904 - 1909]; Grundzüge des Römischen Privatrechts (Ro­ma özel Hukukunun İlkeleri) [1914]; Die Papyrusurkunden der öffentlichen Bibliothek zu Basel (Basel Kütüphanesindeki Pa­pirüs Belgeleri) [1917]; Rechtsverglechung und Internationale Rechtsprechung (Karşı­laştırmalı Hukuk ve Milletlerarası Hukuk Dili) [1927]; Die Erbrechtsheorie Bonfantes (1930); Katagraphe (1934); Erbengemein-sehaft und Gewahrleistung: Rechtsvergleichende Bemerkungen zu den Neuen Gaius Fragm. (1935); Das Recht des Warenkaufs (Ticaret Hukuku) [1936] v.b. E. Levy ile birlikte lndex interpolationum Quae in İustiniani Digestis İnesse Dicuntur’u hazırla­dı. (M)

QUATREMERE (Etienne Marc)

Tarih 16 Haziran 2009

QUATREMERE (Etienne Marc), fransız-şarkiyatçısı (Paris 1782-ay.y. 1857). Bibliot-heque Nationale’de görev aldı; kıptî diliy­le eski mısır dilinin özdeşliğini ispat etti (Recherches Critiques et Historiques sur la Langue et la Litterature de I’Egypte [Mı­sır Dil ve Edebiyatı üstüne Tarihî ve Eleştirel Araştırmalar], 1808). College de France’ta ibranî, süryanî ve kaide dilleri (1819), sonra Doğu Dilleri okulunda farş­ça profesörü oldu (1827), Reşidüddin’in iran Moğollan Tarihi’ni (1836), Makrirî’nin Eyyubıler ve Memluk Sultanları Tarihi’­ni (1837-1845) v.b. Fransızcaya çevirdi. Kü­tüphanesi, Bavyera kralı tarafından satın alındı. (L)

QUATREFAGES DE BREAU (Jean Louis Armand de)

Tarih 16 Haziran 2009

QUATREFAGES DE BREAU (Jean Louis Armand de), fransız tabiat bilgini (Berthezene, Valleraugue yakınları 1810-Paris 1892). Toulouse Fen fakültesinde kimya ve zooloji okuttu. Sonra Paris’e gitti ve haya­tını kalemiyle kazandı.
Sur les Caracteres Zoologiques des Rongeurs (Kemirgenlerin Zoolojik Karakterleri üstüne) adlı bir tez yazdı. 1850′de Napoleon lisesi tabiat tarihi öğretmenliğine getirildi. 1855′te Museum National’de anatomi ve etnoloji profesörlü­ğüne tayin edildi. Sipiritüalist idi. İnsan so­yunun bir menşeden geldiğini savundu. (L)

QUASİMODO (Salvatore)

Tarih 16 Haziran 2009

QUASİMODO (Salvatore), italyan şairi (Siracusa 1901 – Napoli 1968). Yoksul bir aile­den geldiği için, öğrenimini çok erken terk etmek zorunda kaldı.
1921′de Roma’da, ken­di kendine Yunanca ve Latince öğrendi. Görevli olarak İtalya’da seyahat etti; so­nunda Milano’ya yerleşti. Giuseppe Verdi konservatuvarında italyan edebiyatı profesörü oldu ve Milano’nun günlük bir gaze­tesinde tiyatro tenkitleri yazdı. Anlaşılma­sı güç bir şairdir. Gerçeği efsane şekline sokan hayallerinin arkasında kederli bir karamsarlık sezilir.
Başlıca şiir kitapları: Acqua e Terre (Su ve Topraklar) [1930], Oboe Sommerso (Batmış Obua) [1932], Giorno Dopo Giorno (Günler Geçtikçe) [1946], La Vita non e Sogno (Hayat Bir Rüya Değildir) [1949], La Terra impareggiabile (Eşsiz Toprak) [1958] (1959 Nobel Edebiyat armağanı). [L]

QUAGLİARELLE (Gastano)

Tarih 16 Haziran 2009

QUAGLİARELLE (Gastano), italyan kim­yacısı (Salerno 1883 – Napoli 1957). F. Bottazzi’nin öğrencisiydi, 1926′da Napoli üni­versitesi biyolojik kimya profesörü ve aynı üniversitenin rektörü oldu. Lincei akade­misi millî üyeliğine ve senatörlüğe (1948-1953) seçildi. Canlı organizmalardaki sıvıla­rın incelenmesi, adale fizyolojisiyle ilgili meselelerde, önemli beslenme problemleri­nin ortaya konulması v.b. konularında kimyasal-fiziksel metotların uygulanması­na katkıda bulundu. (M)

QUADRİ (Rolando)

Tarih 16 Haziran 2009

QUADRİ (Rolando), italyan hukukçusu (doğ. San Casciano de’ Bagni 1907). 1939′dan beri üniversite profesörüdür; günümüz­de Napoli’de ve ayrıca Mısır ve iskende­riye üniversitelerinde devletler hukuku okutmaktadır.
Başlıca eserleri: La Sudditanza nel Diritto intemazionale (Devletler Huku­kunda Uyrukluk) [1939]; La Giurisdizione degli Stati Stranieri (Yabancı Devletlerin Yargılama Yetkisi) [1941]; le Navi Psivate nel İntemazionale (Devletler Hukukunda özel Gemiler [1939] ve devletler kamu ve ceza hukukuyle sömürge hukuku üstüne ders notları. (M)

QUİNTİLİANUS (Marcus Fabius)

Tarih 16 Haziran 2009

QUİNTİLİANUS (Marcus Fabius), romalı hatip (Calagurris Nassica [bugün Calahorra] 30′a doğr. – öl. 100′e doğr.), Babasının hatiplik yaptığı şehir Roma’da okudu. Son­ra her halde Galba ile birlikte ispanya’ya döndü.
Galba imparator olunca, onunla bir­likte tekrar Roma’ya gitti, avukat ve profe­sör olarak büyük ün kazandı. Yirmi yıl sü­reyle, Vespasianus tarafından kurulan resmî öğretim merkezlerinde profesörlük yaptı. Domitianus’un küçük yeğenlerini yerleştir­mekle görevlendirildi, uğradığı felâketlere rağmen (karısının ve küçük yaşta iki oğlu­nun ölümü), bu görevde canla başla çalış­tı. On iki ciltlik De İnstitutione Oratoria (Bir Hatibin Yetişmesi Üstüne) adlı ese­rinde, geleceğin hatibi için bebeklikten baş­layan bir eğitim programı tasarladı.
Eser, edebî bakımdan olduğu kadar pedagoji ba­kımından da ilgi çekicidir. Quintilianus, Seneca’nın öncülüğünü yaptığı yeni edebî akımlara karşı tepki gösterdi. Uzun süredir modası geçmiş olan Cicero’yu övüyor ve ona gerçek değerini veriyordu. Fakat, Roma’daki sosyal ve siyasî gelişmelerden son­ra, artık belagatın değeri kalmadığını ve belagat üzerine kurulu Cicero anlayışında bir eğitimin geçerli olamayacağını anlamı­yor du. (L)

QUİNET (Edgar)

Tarih 16 Haziran 2009

QUİNET (Edgar), fransız tarihçisi ve siya­set adamı (Bourgen-Bresse 1803-Paris 1875). Hıristiyanlık, Fransız devrimi, engizisyon, ültramontanizm, Cizvitler ve çağdaş Fran­sa, italya ve Almanya tarihiyle ilgili çeşitli incelemeler yaptı. 1841′de College de France’ta edebiyat profesörü oldu.
Din aleyhta­rı ve liberal düşünceleri yüzünden 1846′da Guizot tarafından buradan uzaklaştırıldı. 1847 ve 1871′de milletvekili seçildi. Uzun süre Brüksel ve Veytaux’da (isviçre) sürgün kaldı. Teorilerini L’Esprit Nouveau (Yeni Anlayış) [1874] adlı eserinde özetledi. Qunet’nin 30 cilt tutan bütün eserleri 1877 -1882 yılları arasında yayımlandı. (M)

QUİNCKE (Georg Hermann)

Tarih 16 Haziran 2009

QUİNCKE (Georg Hermann), alman fizik­çisi (Frankfurtan-der-Oder 1834 – Heidelberg 1924). Berlin (1865), Würzburg (1872) ve Heidelberg (1875) üniversitelerinde fizik profesörü oldu. Molekül kuvvetlerini ve bu kuvvetlerden doğan kılcallık olaylarını, ay­rıca ışığın madenî yüzeylerde yansıması olayını inceledi. (L)

QUENU (Edouard)

Tarih 16 Haziran 2009

QUENU (Edouard), fransız cerrahı (Mar-quise 1852-Paris 1938). Paris fakültesinde cerrahî kliniği profesörü oldu. Rektum, ka­raciğer, pankreas, dalak cerrahîsi üstünde­ki çalışmalarıyle tanındı. (L)

PUSEY

Tarih 15 Haziran 2009

PUSEY (Edward B0UVERİE, —denir), in­giliz ilâhiyatçısı (Pusey, Oxford yakınları 1800-Oxford 1882). Oxford’da Christ Church kolejine girdi (1818). 1824′te Newman ve Keble ile dost oldu; öğrenimine Almanya’­da devam etti (1825-1827) ve Oxford’da ibranîce profesörlüğüne getirildi (1828), Ang­likan kilisesine Reformdan önceki katolik doktrinlerini yeniden getirmeyi amaç edi­nen ve «Pusey’cilik» de denen Oxford ha­reketinde etkin bir rol oynadı. Çok sayıda eser, bu arada Vatikan, konsiliyle ilgili üç Eirenicon (Barış Kitabı) [1865-1869] yazdı. (L)

PULLİAT

Tarih 13 Haziran 2009

PULLİAT, fransız bağcılık uzmanı (Chiroubles, Rhöne 1827-Öl. 1896). Chiroubles’de büyük bir bağ kurdu ve çeşitli türden asma yetiştirdi. Daha sonra, Tarım Kurumunda bağcılık profesörü ve Lyon yakının­daki Eculy Pratik Bağcılık okulu müdürü oldu. Eserleri: Manuel du Greffeur de Vignes (Üzüm Kütüğü Aşılayıcısının Elkitabı) [1844], Cepages Precoces (Erken Yetişen Bağ Çubukları) [1896]. (L)

PUİSEUX (Victor)

Tarih 13 Haziran 2009

PUİSEUX (Victor), fransız astronomu ve matematikçisi (Argenteuil 1820 – Frontenay, Jura 1883). Rennes (1841) ve Besançon (1846) Fen fakültesi matematik pro­fesörü oldu. 1855′te Paris rasathanesi mü­dür yardımcılığına, 1857′den Sonra Sorbonne’da astronomi kürsüsüne getirildi. Ça­lışmalarının çoğu gök mekaniğiyle ilgiliyse de, Puiseux, karmaşık değişkenli cebirsel fonksiyonlar teorisinin gerçek kurucusudur (1850). — Oğlu pıerre (Paris 1855 – Frontenay, Jura 1928), Sorbonne’da öğretim gö­revlisi (1880) ve Paris rasathanesi astrono­mu oldu (1893); 1897′de Paris Fen fakül­tesi gökfiziği dersleri profesörlüğüne ge­tirildi. Ayın hareketinin yüz yıllık ivmesini ve küçük gezegenleri inceledi, sapınç sa­bitini belirledi. Ay’ın fotoğraf atlası ve gökyüzünün fotoğraf haritasının hazırlan­masında büyük payı vardır. (L)

PUFENDORF

Tarih 13 Haziran 2009

PUFENDORF (Samuel, — baronu) alman hukukçu ve tarihçisi (Chemnitz, Saksonya 1632 – Berlin 1694). Elementa Jurisprudentiae Universalis (Evrensel Hukukun Temel İlkeleri) [1660] adlı eseriyle büyük ün kaza­nınca Heidelberg üniversitesi profesörlüğü­ne getirildi (1661) «Severinus de Monzambano» takma adıyla, 1667′de yayınladığı De Statü imperii Germanici (Germen impara­torluğunun Durumu) adlı eserinde «siyasî canavar» diye nitelediği bu devleti sert bir şekilde tenkit etti. Kovuşturmaya uğrayın­ca isveç’te Lund üniversitesi tabiî hukuk profesörlüğünü kabul etti (1670). De tur e Naturae et Gentium (Tabiî Hukuk ve in­sanlar) adlı büyük eserini orada yazdı (1672). Bu eserde hukuku, rasyonel temel­ler, yani sosyal sözleşme üstüne kurdu ve barışın tabiî bir durum olduğunu ileri sür­dü, isveç’in (1677), sonra Brandenburg bü­yük seçicisinin (1688) vakanüvisi oldu. Grotius’un teorilerini yaydı. (L)

PUECH (Henri Charles)

Tarih 13 Haziran 2009

PUECH (Henri Charles), fransız tarihçisi ve şarkiyatçısı (Montpellier 1902). College de France’ta profesör (1952) oldu; dinler tarihi konusunda (Mani’cilik, Katar’cılık, gnostisizm, Yahudilik v.b.) önemli çalışma­larda bulundu. (L)

PUCHTA (Georg Friedrich)

Tarih 13 Haziran 2009

PUCHTA (Georg Friedrich), alman hukuk­çusu (Kadolzburg, Fürth, Bavyera, 1798 -Berlin 1846). Erlangen, Münih (1828), Leip-zig (1837) ve Berlin (1842) üniversitelerinde profesörlük yaptı. Berlin’de Savigny’nin ye­rini aldı. Devlet danışmanı olarak yasama çalışmalarına katıldı. Alman tarih okulu­nun en parlak ustalarından biridir.
Başlıca eserleri: Civilistische Abhandlungen (1823); Das Gewohnheitsrecht (örf ve Âdet Hu­kuku) [2 cilt, 1828-1837]; Lehrbuch der Pandekten (Pandekta Ders Kitabı) [1838]; Kursus der instituüonen (Kurumlar Üstüne Dersler) [3 cilt, 1841-1847]; Vorlesungen über das Hektiğe Römische Recht (Bugün­kü Roma Hukuku Üstüne Dersler) [2 cilt, 1847-1848]; Kleine Schriften (Küçük Yazı­lar) [1852]. (M)

PSİCHARİS (Janis)

Tarih 12 Haziran 2009

PSİCHARİS (Janis), yunanlı yazar ve fi­lolog (Odessa 1854-Paris 1929). Paris’e yer­leşti, orada, Doğu Dilleri okulunda modern yunanca profesörü oldu ve yeni yunan filolojisiyle ilgili fransızca eserler yayımladı: Essais de Grammaire Historique Neo-Grecque (Yeni Yunanca Tarihi Gramer incele­meleri) [1886-1889]; Etudes de Philologie Neo-Grecque (Yeni Yunan Filolojisi İncelemeleri) [1892]. Yazdığı çeşitli yunanca eserlerle,
(başlıcaları: Yolculuğum, 1888; Yanniri’nin Rüyası, 1897; Yalnızlıkta Ha­yat ve Aşk, 1904; Çınarın Gölgesinde, 1911) konuşulan «halk» dilinin nesirde kullanıl­masını sağlayarak, yunan edebiyat akımı üstünde derin bir etki yaptı. (LM)

PSELLOS (Mikhail)

Tarih 12 Haziran 2009

PSELLOS (Mikhail), bizanslı devlet ada­mı ve yazar (istanbul 1018-ay.y. 1078). Konstantinos IX Monomakhos zamanında, felsefe profesörü ve bakan olarak büyük rol oynadı. 1054′te Olympos dağında bir manastıra kapandıysa da, İsaakios I Komnenos’un tahta çıkması üzerine (1057) tek­rar siyasete döndü, imparatorun ve halef­lerinin danışmanı oldu. Katı yürekli bir siyaset adamı, birnci sınıf bir bilgin ve ya­zardı. Çeşitli konularla ilgilendi, Eflatun felsefesine yeniden itbar kazandırdı. Hü­manist, tarihçi ve polemikçi olarak 225 eser yazdı. Bunlar arasında, tarihçilerce Sık sık başvurulanlar 976-1077 yıllarını kapsayan Khronographia (Kronografi) adlı kroniği ile Mektuplaradır. (L)
PSEUDA. Bk. MUSURANA.

PRUTZ (Hans)

Tarih 12 Haziran 2009

PRUTZ (Hans), alman tarihçisi (Jena 1843-Stuttgart 1929), Robert Prutz’un oğlu. Königsberg’de profesörlük yaptı (1877-1902), özellikle Ortaçağla ilgilendi.
Başlıca eser­leri: Heinrich der Löwe (Aslan Heinrich) [1865], Kulturgeschichte der Kreuzzüge (Haçlı Seferlerinin Tarihi) [1883], Staaten-geschichte âes Abendlandes im Mittelalter (Ortaçağda Batı Devletleri Tarihi) [1885-1887], Preussische Geschichte (Prusya Ta­rihi) [1900-1902]. (L)

PRUNİER (Leon)

Tarih 12 Haziran 2009

PRUNİER (Leon), fransız eczacısı (Arras 1841-Paris 1906). Paris Yüksek Eczacılık okulunda profesörlük yaptı (1879); ilâç ola­rak kullanılan kimyasal maddeler üstünde birçok inceleme yazdı. Traite sur les Medicaments Chimiques et leurs Essais (Kim­yasal İlâçlar ve Denemeleri üstüne İnce­leme) adlı bir kitabı vardır. (L)

PROUST (Marcel)

Tarih 11 Haziran 2009

PROUST (Marcel), fransız yazarı (Paris 1871-ay-y. 1922), profesör Adrien Proust ile Jeanne WeiFin oğlu. Sağlığının bozuk olmasına ve astma nöbetlerine rağmen, Marcel Proust, Condorcet lisesinde parlak bir öğrenim yaptı. Dört-beş yıl, görünüşte boş bir hayat sürdü: ama gerçekte, yazaca­ğı eserler için malzeme topluyordu.

1896′da, taslak ve denemelerinden meydana getirdiği bir derleme yayımladı: Les Plaisirs et les Jours (Zevkler ve Günler). İlerde ya­zacağı büyük romanın başlıca temalarını taşıyan bu eserden sonra uzun bir otobiyog­rafik roman tasarladı: Jean Santeuil; bu eser ancak, ölümünden sonra, 1952′de ya­yımlandı. Ruskin’den yaptığı tercümeler (La Bible d’Amiens [Amiens İncili], 1904; Sesame et les Lys [Susam ve Zambaklar], 1906) kendi üslûbunu bulmasına yardımcı oldu. Gerçeği istiarelerle süslemeyi ve en önemli yeri estetik unsurlara vermeyi Rus­kin’den öğrenmişti.
Geçmiş Zaman Peşinde’yi (A la Recherche du Temps Perdu) 1905-1910 arasında yazma­ğa başladı. 1906′dan sonra toplumdan uzak kaldı, vaktini çoğunlukla yatakta, nefes dar­lığını giderici buğular arasında belirsiz bir hayalet gibi çalışarak geçirdi. 1911′e doğru kitabına bir yayımcı bulmağa kalktı. Zen­gin bir amatör yazar olarak tanındığı için bir cildin (Swann’ların Semtinden [Du Gö­te de Chez Swann], 1913) yayım masrafını ödemek zorunda kaldı. Bu sırada Birinci Dünya savaşının patlak vermesiyle kitabın yayımı ertelendi. Nouvelle Revue Française’in yayımcıları 1918′de ikinci cildi çıkar­dılar: A l’Ombre des Jeunes Filles en Fleurs (Çiçek Açmış Genç Kızların Gölgesinde); eser 1919′da Goncourt ödülünü kazandı.

Proust, birden bütün dünyada tanındı, fakat yakında öleceğini hissediyordu, bu yüzden eserlerini bitilmek için bütün gücüyle çalış­tı, ilhamın ve derin düşüncenin ancak yal­nızlıkla mümkün olduğuna inanarak, son ilişkilerini de kesti; böylece Le Cöte de Guermantes (Guermantes’ların Semtinden) [1920] ve Sodome et Gomorrhe (1922) adlı romanlarını yayımladı, öldüğünde eseri ta­mamlanmıştı ve son ciltleri de yayımlanabil­di: La Prisonniere (Mahpus Kadın) [1923]; Albertine Disparue (Kayıp Albertine) [1925]; Le Temps Retrouve (Kavuşulan Zaman) [1927]. Ayrıca, Pastiches et Melanges (Na­zireler ve Derlemeler) [1919], Chronigues (Kronikler) [1927], Contre Sainte Beuve (Sainte-Beuve’e Karşı) [1954] adlı uzun bir deneme ve mektupları yayımlandı. XIX. yy.ın romanı için Balzac neyse, XX. yy.ın romanı için de Proust odur. Romanın yalnız tekniğini değil, özünü de yenilemiştir. Balzac’ın bütün ilgisi, dikkati dış dünyaya dönüktü. Proust ise, gözlemlenen olaylar­dan çok, olaylara bakış tarzı üstünde dur­du. Bu bakımdan da, tersine bir «koper-nik devrimi» yapmış sayılır. Bu devrim, insan zihnini tekrar dünyanın merkezine yer­leştiren, romanı da, insan zihninde yansı­yan, dolayısıyle de biçim değiştiren bir ev­reni anlatmakla görevlendiren bir devrim­dir. Bir hasır iskemleden, çirkin bir kadın­dan şaheser yaratan ressam gibi Proust da yaşlı bir aşçı kadını, sıradan insanları, bir taşra evini alır ve bu basit biçimlerin öte­sinde, iyice bakıldığı zaman, dünyanın sır­rını bulabileceğimizi söyler. Nedir bu sır? Kendi akışı içinde hayat kaybolmuş bir zamandır; zamana gerçekten kavuşmamız, za­manı bu akıştan kurtarmamız, onu ancak sonsuzlaştırmakla olabilir; sanat, insanoğlu­na her şeyden önce bu sonsuzluğu sağlar. (L)

PROUST (Adrien)

Tarih 11 Haziran 2009

PROUST (Adrien). fransız hekimi (İlliers 1834-Paris 1903). Sağlık bilgisi profesörlüğü yaptı (1885)
Başlıca eserleri: De l’Aphasie (Afazi üstüne) [1872], Essai sur l’Hygiene Internationale, Ses Applications Contre la Peşte, la Fievre Jaune et le Cholera Asiatique (Milletlerarası Sağlık Tedbirleri ve Bunların Veba, Sarı Humma ve Asya Ko­lerasına Uygulanması üstüne Deneme) [1873], Le Cholera (Kolera) [1883] (L)

PROU (Maurice)

Tarih 11 Haziran 2009

PROU (Maurice), fransız paleografi, nümismatı ve tarihçisi (Sens 1861-Meris 1930). Ecole des Chartes’ta profesör ve yönetici oldu.
Başlıca eserleri: Manuel de Paleographie Latine et Française du VI au XVIIe Siecle (VI.-XVII. yy.lar Arasında Latin ve Fransız Paleografisi Elkitabı) [1889], Catalogue des Monnaies Françaises de la Bibİiotheque Nationale (Millî Kütüphanedeki Fransız Paraları Katalogu), Recueil des Actes de Philippe I (Philippe I Kanunları) [1908]. (L)

PROFESÖRLÜK

Tarih 10 Haziran 2009

PROFESÖRLÜK i. (profesör’ den profe-sör-lük). Profesörün görevi. (M)

PROFESÖR

Tarih 10 Haziran 2009

PROFESÖR i. (fr. professeur). üniversite ye yüksekokullarda en yüksek aşamada bu­lunan öğretim üyesi: Muhavereleri esna­sında, iki profesör, bu işi konuştular (VâNû). || Profesörler kurulu. Bk. FAKÜLTE.
— ANSiKL. Eğ. Profesör, kanunen belli süreyi doldurmuş, bilimsel güç ve öğretim yeteneği sabit olmuş doçentler arasından (başvurma üzerine) seçilerek tayin edilir. Profesör olabilmek için şu şartlar aranır: 1. en az beş yıl üniversitelerde doçentlik yapmış olmak veya doçent unvanını ka­zandıktan sonra yedi yıl, uzmanlığıyle il­gili işte çalışmış olmak;
2. bilimsel değe­rini ve öğretim yeteneğini doçent olduk­tan sonraki çalışmaları ve yayımlarıyle tanıtmış olmak.
Bu şartları yerine getiren do­çentlere, başvurmaları üzerine, fakülte pro­fesörler kurulunun kararı ve üniversite se­natosunun onayı ile bir kadroya bağlı ol­madan üniversite profesörü unvanı verilir; kadro varsa, profesör kadrosuna girer ve bu kadrodan maaş alarak profesörlere ait bütün haklardan yararlanır. Kadrosuz pro­fesör olan kimseler maaşlarını doçentlik kadrosundan alırlar; fakat bunun dışında kadrolu profesörlerin bütün hak ve yetki­lerine sahiptirler. Ancak bunun iki istis­nası vardır:
1. doçent kadrosunda bulunan bir profesör rektör olamaz;
2. kürsüde kadrolu bir profesör varsa, kadrosuz pro­fesör kürsü profesörlüğüne seçilemez.
Ünivesite profesörlerinin görevleri şunlar­dır:
1. üniversite öğretim kurumlarında ders okutmak;
2. pratik çalışmaları, uygulama ve proje işlerini, laboratuvarları, seminer­leri yönetmek;
3. bilimsel araştırmalar ve yayımlar yapmak veya yaptırmak. (M)

PROCHASKA (Georg)

Tarih 10 Haziran 2009

PROCHASKA (Georg), alman anatomi ve fizyoloji bilgini (Blizkovice, Moravya 1749 -Viyana 1820). önce Prag’da anatomi, son­ra Viyana’da fizyoloji ve göz hastalıkları profesörü oldu. Eserleri arasında, İnstitutiones Physiologicae Humanae (İnsan Fizyolojisinin İlkeleri) [1805-1806] en önemlisidir. (L)

PRİTSAK (Omelian)

Tarih 10 Haziran 2009

PRİTSAK (Omelian), Ukraynalı türkolog (Ukrayna 1919). Lwow, Kiew, Berlin ve Göttingen’de islâm, iran ve türk dilleri öğ­renimi yaptı. Hamburg üniversitesinde pro­fesör oldu. Washington ve Seattle üniversi­tesinde bir süre ders verdi. 1964′ten beri Harvard üniversitesinde profesördür.
Başlı­ca eserleri: Die Bıdgarische Fürstenliste und die Sprache der Protobulgaren (Bulgar Prenslerinin Listesi ve Protobulgarların Dili) [1955]; Fundamenta l’de Das Altaitürkische (Altay Türkçesi), Das Karatschaische und Kalkarische (Karaçayca ve Balkarca), Das Karaimische (Karaimce), Das Kiptschaikische (Kıpçakça), Das Neuuigurische (Yeni Uygurca) adlı araştırmaları (1959) v.d. (L)

PRİCE (Bonamy)

Tarih 09 Haziran 2009

PRİCE (Bonamy), ingiliz iktisatçısı (St. Peter’s Port, Guernsey 1807 – Londra 1888). Oxford’ta Worcester kolejinde okudu. 1830-1850 Arasında Rugby’de yardımcı müdür olarak çalıştı. Daha sonra Londra’da ti­caret ve edebiyatla uğraştı. 1868′de Oxford’da iktisat profesörü oldu. Serbest ticareti savundu.
Başlıca eserleri: The Principîes of Currency (Tedavüldeki Paranın İlkeleri) [1869]; Curency and Banking (Tedavülde­ki Para ve Bankacılık) [1876] ve Chapters on Practical Political Economy (Pratik İk­tisat üstüne Görüşler) [1878]. (L)

PREZZOLİNİ (Giuseppe)

Tarih 09 Haziran 2009

PREZZOLİNİ (Giuseppe), italyan yazarı ve edebiyat tenkitçisi (Perugia 1882). Ka­fası, bütün yeni düşünce ve atılımlara açık­tı. Zamanının italyan edebiyatını büyük öl­çüde etkiledi. Floransa’da G. Papini ile Leonardo (1903-1907) ve La Voce (1908-1914) gruplarını kurdu ve yönetti. 1930′da, New York’taki Columbia üniversitesinde italyan edebiyatı profesörü oldu. Eserleri: il Sarto Spirituale (Nükteci Terzi) [1907], La Teoria Sindacalista (Sendikacılık Naza­riyesi) [1909], Benedetto Croce (1909), La Cultura italiana (italyan Kültürü) [1923], Repertorio Bibliografico di Storia e della Critica della Letteratura İtaliana (italyan Edebiyatının Tarih ve Tenkit Bibliyografya Listesi) [1937-1948]. Ayrıca, otobiyografik nitelikte deneme ve anlatılar: italiano inutile (Faydasız italyanca) [1954], Saper Leggere (Okumasını Bilmek) [1956], Dal Mio Terrazzo (Taraçamdan) [1960], il Tempo della «Voce» («Ses» Zamanı) [1961]. (L)

PREYER (Wilhelm Thierry)

Tarih 09 Haziran 2009

PREYER (Wilhelm Thierry), alman fizyo­logu ve psikologu (Moss Side, Manchester yakınları 1841 – Wiesbaden 1897). İzlanda’da bir inceleme gezisine çıktı, elde ettiği sonuçlan Voyage en islande (izlanda’ya Yolculuk) [1862] adlı kitabında yayımladı. 1865′te Bonn üniversitesinde ders verdi. 1869′da Jena’da fizyoloji profesörü oldu. 1888′de Berlin üniversitesine geçti, özellik­le, solunum, kan, görme, işitme ve çocuk fizyolojisiyle kas fiziği üstünde çalıştı. (L)

PREVOST-PARADOL (Lucien Anatole)

Tarih 09 Haziran 2009

PREVOST-PARADOL (Lucien Anatole), fransız siyaset adamı ve gazetecisi (Paris 1829 – Washington 1870). Aix fakültesinde profesörlük yaptı. Journal des Debats’nın, Courier du Dimanehe’m siyaset yazarı ol­du. İğneliyici üslûbu ve fikir hürriyetini savunan yazıları sayesinde napolyon’cu re­jime karşı olanlar arasında büyük ün ka­zandı. Napoleon III’ün düşmesinden az ön­ce imparatorun safına geçti. A.B.D.’ye el­çi olarak gitti (1870). imparatorun barışçı siyaseti konusunda teminat vermiş olduğu için, Prusya’ya savaş ilân edildiğini öğre­nince intihar etti (temmuz).
Başlıca eser­leri: Essais de Politique et de Litterature (Siyaset ve Edebiyat Denemeleri) [1859-1863], Etudes sur Les Moralistes Français (Fransız Ahlâkçıları üstüne inceleme) [1865], La France Nouvelle (Yeni Fransa) [1868]. (L)

PREVELAKİS (Pantelis)

Tarih 09 Haziran 2009

PREVELAKİS (Pantelis), yunanlı yazar ve sanat tarihi profesörü (Resmo [Rethymnon], Girit 1909). Dominikos Theotokopulos (1930-1941); To Khroniko Mias Politeias (Bir Şehrin Günlüğü) [1938]; Ağaç (1945); Giritli (1948), Meduza Kafası (1963) gibi tarihî incelemelerden başka bir de ti­yatro oyunu yazdı: To İphaisteio (Volkan) [1962]. (L)

PREUSS (Hugo)

Tarih 09 Haziran 2009

PREUSS (Hugo), alman hukukçusu ve si­yaset adamı (Berlin 1860 – ay.y. 1925). Am­me hukuku profesörlüğü yaptı. içişleri bakanlığında bulundu (kasım 1918 – haziran 1919). Weimar anayasasını hazırlayanlar arasında yer aldı. (L)

PRESTWİCH (sir Joseph)

Tarih 09 Haziran 2009

PRESTWİCH (sir Joseph), ingiliz jeologu (Clapham, Surrey 1812 – Shoreham, Kent 1896). Londra’da şarap tüccarıyken jeolo­jiyle ilgilenmeğe başladı, üçüncü zaman kalıntıları üstüne önemli çalışmalarda bu­lundu. Ayrıca tarihöncesi insanlara ait ka­lıntılar ortaya çıkardı (bu konu o zamanlar henüz tam bir açıklığa kavuşmuş değildi). Yeraltı suyundan, şehirlere dağıtılmak üze­re, daha iyi bir su elde etme meselesi üs­tünde de önemle durdu. 1853′te Royal society’ye üye seçildi. 1872′de bu kuruldan çekildikten sonra Oxford üniversitesi Jeo­loji kürsüsünde profesör olmayı kabul etti (1874) ve 1888′e kadar bu görevde kaldı. En önemli eseri Geology, Chemical, Physical and StratigraphicaV dır (Kimyasal, Fiziksel ve Stratigrafik Jeoloji)
[9 cilt, 1886-1888]. ölümünden kısa bir süre önce (1896) «sir» unvanını aldı. (M)

PRESCOTT (William)

Tarih 09 Haziran 2009

PRESCOTT (William), amerikalı tarihçi (Salem, Massachusetts 1796 – Boston 1859). Harvard’da profesörlük yaptı. Gözleri he­men hiç görmüyordu, buna rağmen ispar. yol ülkelerinin tarihi üstünde araştırmalar yaptı: History of the Reign of Ferdinand and Isahella the Catholic (Katolik Kral Fernando ve lsabel Tarihi) [1837], History of the Conçuest of Mexico (Meksika’nın Fethi Tarihi) [1843], History of Conquest of Peru (Peru’nun Fethi Tarihi) [1847]. Robertson’un Charles V (Kari V) adlı eserini ta­mamladı (1856), fakat kendi History of the Reign of Philip II (Felipe II Tarihi) [1855-1858] adlı eserini bitiremedi. (L)

PREPOSİTİNO di Cremona

Tarih 09 Haziran 2009

PREPOSİTİNO di Cremona, italyan asıl­lı ilâhiyatçı (öl. Paris 1210′a doğr.). Paris’­te okudu, sonra aynı şehirde profesörlük yaptı. 1195′te Mainz din okulları müfettişi, 1206′da Paris üniversitesi kançıları oldu. En ünlü eseri Rationale Devinorum Officiorum (Dinî Törenlerde Akla Yakınlık), ro­ma litürjisi tarihinin başlıca kaynağıdır. (L)

PREGL (Fritz)

Tarih 09 Haziran 2009

PREGL (Fritz), avusturyalı kimyacı ve fizyoloji uzmanı (Laibach [bugün Ljubljana] 1869 – Graz 1930). 1913′te Graz’da fiz­yolojik kimya profesörü oldu. Sonra aynı şehirde Tıbbî Kimya enstitüsü yöneticiliği­ne getirildi, öd asitleri, albümin’in hidroliz ürünleri ve mikroanaliz metotları üstüne çalışmalarıyle tanındı.
Başlıca eseri: Die Quantitative Organische Mikroanalyse (Niceliksel Organik Mikroanaliz) [1917]. 1923 Nobel Kimya ödülünü kazandı. (L)

PİRENNE (Henri)

Tarih 09 Haziran 2009

PİRENNE (Henri), belçikalı tarihçi (Ver-viers 1862-üccle, Brüksel yakını 1935). Gand üniversitesinde profesör (1886-1930), Belçika Krallık akademisi üyesi oldu; ya­yımladığı bir dizi dikkate değer eserde da­ha çok, iktisadî ve sosyal tarihle ilgilendi: Bibliographie de VHistoire de Belgique des Origines â 1830 (Başlangıçtan 1830′a Kadar Belçika Tarihi Bibliyografyası) [1893], La Hanse Flaman d e de Londres (Londra Fla­man Hansa’sı) [1899], Le Soulevement de la Flandre Maritime en 1323-1328 (1323-1328 Tarihlerinde Kıyı Flandre’ı Ayaklan­ması) [1900], büyük eseri olan Histoire de la Belgiçue (Belçika Tarihi) [7 cilt, 1889-1932], Les Villes au Moyen Âge (Ortaçağ­da Şehirler) [1927]. ölümünden sonra ya­yımlanan eserİeri: Histoire de l’Europe des Invasions au XVI. Siecle (Akınlar Dev­rinden XVI. Yüzyıla Kadar Avrupa Ta­rihi) [1936], Mahomet et Charlemagne (Hz. Muhammed ve Charlemagne) [1937], Les Villes et les insiitutions Urbaines (Şehir­cilik Açısından Kentler ve Kurumlar) [1939]. Birinci Dünya savaşında Henri Pirenne, Al­manlara karşı direnme hareketine cesaretle katıldı.

— Oğlu JACQUES (Gand 1891), Brük­sel’de (1921-1930), Grenoble’de (1940), Ce­nevre’de (1941-1944) profesör olarak çalıştı, Belçika Krallık akademisi üyeliğine seçildi; başlıca eseri 7 ciltlik Büyük Dünya Tarihi (Les Grands Courants de l’Histoire Üni­verselle [Evrensel Tarihin Büyük Akınları]) 1945-1956 yıllarında yayımlandı. Yayımına başladığı diğer eserleri: Histoire de la Civilisation de TAncienne Egypte (Eski Mısır Medeniyeti Tarihi) [3. cildi 1963], His­toire de l’Europe, du Traite de Versailles au Pacte Atîantique (Versailles Antlaşma­sından Atlantik Paktına Kadar Avrupa Tarihi) [4. cildi 1963]; 1935′ten bu yana Archives d’Histoire du Droit Oriental (Doğu Hukuk Tarihi Arşivi) dergisini yönetti. (L)

PRİNCİPE (Miguel Augustin)

Tarih 09 Haziran 2009

PRİNCİPE (Miguel Augustin), ispanyol ya­zan (Caspe 1817-Madrid 1863). Zaragoza üniversitesinde edebiyat profesörlüğü yaptı. Sonra Madrid’e gitti, baroya girdi, Millî kütüphane müdürü oldu. Komediler (Periquillo Entre Ellas [Kendi Aralarında Tatlı Erikler], 1844), tarihî dramlar, şiirler, hi­kâyeler, La Casa de Pero Hernandez (Pero Hernandez’in Evi) [1848] adlı bitmemiş bir roman, siyasî hicivler (Tirios y Troyanos [Hizipler], 1845) ve Diccionario Poetico (1852) adlı bir şiir lügati yazdı. (L)

PİRE (Dominique Georges)

Tarih 08 Haziran 2009

PİRE (Dominique Georges), belçikalı din adamı (Dinant 1910-Louvain 1969). Dominiken tarikatına bağlıydı; felsefe profesörü oldu, İkinci Dünya savaşında gizli orduya rahiplik yaptı. 1949′da «Avrupa Gönülbirliği» hareketini kurdu, mültecilerle ilgilen­di (Yurdundan Ayrılmışlara Yardım ve Belçika, Avusturya, Almanya v.b. ülkeler­de kurulan «Avrupa Köyleri» Milletlerara­sı teşkilâtı). Ayrıca 1960′ta Mahatma Gandhi Milletlerarası Gençlik merkezini kurdu, Siyahlarla Beyazlar arasındaki ikili görüş­meleri sağladı (1959). 1958 Nobel Barış ödü­lünü kazandı. (L)

PRASCHNİKER (Camillo)

Tarih 08 Haziran 2009

PRASCHNİKER (Camillo), avusturyalı ar­keolog (1874-1949). Viyana üniversitesinde klasik arkeoloji profesörü, Avusturya Arke­oloji enstitüsü müdürü oldu. Topografi ve eskiçağ sanatı tarihi üstüne çalışmalar yap­tı; Parthenon ve Virunum üstüne eserler yayımladı. (M)

Sonraki sayfa »